Йәйен

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Йәйен
Йәйен
Фәнни классификация
Батшалыҡ: Хайуандар
Тип: Хордалылар
Класс: Ҡылыс һыртлылар
Отряд: Йәйен һымаҡтар
Ғаилә: Йәйендәр
Ырыу: Йәйен
Төр: Ғәҙәти йәйен
Латинса исеме
Silurus glanis Linnaeus, 1758
Ареал
рәсем

  тәбиғи ареал (сөсө һыуҙар)


  интродуцирован (сөсө һыу ятҡылыҡтары)


  тоҙло һыуареал

ITIS 164068
NCBI 94993

Йәйен (лат. Silurus glanis, рус. Сом обыкновенный) — йәйендәр ғәиләһенә (Siluridae) ҡараған киң ялпаҡ ауыҙлы, оҙон мыйыҡлы, сөсө һыуҙа йәшәгән шыма тәнле, тәңкәһеҙ эре йыртҡыс балыҡ; Башҡортостанда иң ҙур балыҡ.

Оҙонлоғо 5 м самаһы, ауырлығы 400 кг тирәһе (тарихи мәғлүмәттәр буйынса).

Хәҙерге ваҡытта 100 кг -дан артыҡ тартҡан вәкилдәре бик һирәк осрай. Әммә оҙонлоғо 2,5 м-ҙан ашыу һәм массаһы 150 кг тирәһе булған вәкилдәре рәсми рәүештә теркәлгән.

Аналь йөҙгөсө оҙон, ишһеҙ йөҙгөстәре ҡылсыҡһыҙ.

Тәне һорғолт-йәшел төҫмөрләнешле көрән төҫөндә, ҡорһағы аҡ. Тереклек иткән еренә ҡарап төҫө ҡараға яҡын төҫтән алып асыҡ һары төҫкә тиклем үҙгәрә ала.Һирәкләп булһа ла араларында альбиностар ҙа осрай.

Ареалы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Төньяк Боҙло океан бассейнынан башҡа Европала һәм Рәсәйҙең Европа өлөшөндәге йылғаларҙа, күлдәрҙә, Арал диңгеҙе бассейнында тереклек итә.

Үрсеүе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Яҙғыһын яр ситттәрендә һыу үҫемлектәре араһында ыуылдырыҡ сәсәләр. Инә балыҡ оя яһап шуның эсенә ыуылдырыҡ һала. Ыуылдырыҡтарҙы ата балыҡ һаҡлай. Енси етлегеү ғүмерҙәренең бишенсе йәшендә башлана.

Йәшәү рәүеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Үҫештәренең башында йәйен ваҡ ҡыҫала һымаҡтар, селбәрәләр, һыу бөжәктәре менән туҡлана. Үҫешә биргәс аҙыҡтарына тере балыҡ, моллюскылар, һыу ҡоштары һәм һыуҙа тереклек иткән башҡа хайуандар менән туҡлана.

Бик әүҙем төнгө йыртҡыс. Көндөҙ коряжник һыу аҫты соҡорҙарында һәм башҡа уйһыу урындарҙа ята.

Боҙ китер алдынан бәләкәй төркөмдәргә йыйылып (5-10 тирәһе) һыу аҫты соҡорҙарында йыйылалар. Ҡышҡыһын әүҙемлектәре булмай һәм бөтөнләй тиерлек туҡланмайҙар.

Ҡылыҡһырлама[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Тышҡы күренеше менән ялҡау, әшәүәтһеҙ һәм әкрен ҡуҙғалыусан һымаҡ. Әммә асыҡһа, ғәжәп етеҙ эш итә. Кешегә һөжүм итеү осраҡтары ла теркәлгән: кеше ашаусы хайуандар рәтенә индерелгән[1]. Бик ҡурҡыныс балыҡ[2].

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Толковый словарь современного башкирского литературного языка. (под. ред З. Г. Ураксина, 2005)

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Сом-альбинос (в центре)
Викикитапхана логотибы
Ошо темаға Викикитапханала текстар бар
Йәйен