Михельсон Иван Иванович

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Михельсон Иван Иванович
нем. Johann von Michelsohnen
Рәсем
Заты ир-ат
Гражданлығы Рәсәй
Тыуған көнө 3 май 1740({{padleft:1740|4|0}}-{{padleft:5|2|0}}-{{padleft:3|2|0}})
Тыуған урыны Рәсәй империяһы, Ревель губернаһы[d], Таллин
Вафат булыу көнө 17 август 1807({{padleft:1807|4|0}}-{{padleft:8|2|0}}-{{padleft:17|2|0}}) (67 йәш)
Вафат булған урыны Румыния, Бухарест
Бүләктәре һәм маҡтаулы исемдәре
кавалер ордена Святого Александра Невского орден Святого Александра Невского орден Святого апостола Андрея Первозванного золотое оружие «За храбрость» орден Святого Георгия III степени
Хәрби звание кавалерия генералы[d]
Командовал Военного Ордена 13-й драгунский полк[d]
Һуғыш/алыш Ете йыллыҡ һуғыш[d], Русско-турецкая война 1768—1774 годов[d], Бар конфедерацияһы[d], Бой за Казань (1774)[d], Бой у Солениковой ватаги[d], Русско-шведская война 1788—1790 годов[d] һәм Русско-турецкая война 1806—1812 годов[d]
Вид или род войск кавалерия[d]

Иван Иванович Михельсон (17401807) — урыҫ хәрби етәксеһе, кавалерия генералы.

Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Сығышы буйынса Эстляндия немецтарынан, лютеран диненән.

Хеҙмәт башы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

1754 йылда Лейб-гвардия Измайлов полкына хеҙмәткә инә. 1755 йылдың 3 февралендә офицер дәрәжәһенә күтәрелә һәм полковник Бибиков командалыҡ иткән 3-сө мушкетер полкына тәғәйенләнә, киләсәктә Бибиков Бар конфедераттарына һәм Пугачевҡа ҡаршы һуғыштарҙа Михельсондың командиры була. Әлеге полк составында Ете йыллыҡ һуғышта ҡатнаша, күп тапҡыр яралана, үлемдән ҡотолоуҙа ла шәхси рәүештә Бибиковҡа бурыслы. 1760 йылда капитан чинында яраларын дауалау өсөн отставкаға ебәрелә. Һауыҡҡандан һуң Ҡаҙан пехота полкының 3-сө батальоны менән командалыҡ итә, ә 1761 йылда Новгород пехота полкына тәғәйенләнә. 1763 йылда Әстерхан гренадер полкына күсерелә[1] 1769 йылда . — Әстерхан карабинер полкына[2]

1768—1774 йылғы Урыҫ-төрөк һуғышы һәм 1770—1772 йылдарҙа Бар конфедераттары менән көрәш[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

1770 йылғы төрөк компанияһы башында секунд-майор Михельсон Әстерхан карабинер полкы составында эскадрон командиры була. Ларга янындағы алышта үҙенең эскадроны менән беренсе булып дошман лагерына бәреп инә, 8 пушканы баҫып ала, өҫтәүенә, ҡулына үтәнән-үтә яралана. Шулай уҡ Кагуль эргәһендәге алышта ҡатнаша.

Ларга өсөн премьер-майор дәрәжәһенә лайыҡ була һәм Кесе Польшала Бар конфедераттарына ҡаршы көрәшкән Каргополь карабинер полкына тәғәйенләнә[3]. Казимир Пулавскийҙың отрядын Радом эргәһендә тар-мар иткән саҡта шәхси батырлыҡ күрһәтә, бынан тыш А. В. Суворов командалығында Краков замогын ҡамауҙа ҡатнашҡанында ойоштороу оҫталығы менән айырылып тора. Генералиссимус үҙенең автобиографияһында былай тип яҙа:

« Майор Михельсон более всех, по его искусству, отряжаем был противу мятежников в поле, и от успехов его получил себе великую славу. »

1772 йылдың 24 апрелендә хәрби ҡаһарманлығы өсөн Михельсон подполковник чины менән бүләкләнә, һуңғараҡ Бөйөк Польшала Бибиков корпусы составына ингән Санкт-Петербург карабинер полкына күсерелә[4].

Пугачев ихтилалы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

1773 йылдың декабрь айында подполковник чинындағы Михельсон полкы менән шул уҡ генерал-поручик Бибиков етәкселегендәге Пугачевҡа ҡаршы ғәскәрҙәргә тәғәйенләнә. 1774 йылдың 2 мартында полк Ҡаҙаға килеп етә, ә 18 мартта Михельсонға айырым отряд тапшырыла. Михельсондың килгәненән һуң Пугачев етәкселегендәге Крәҫтиән һуғышы барған территорияла уның полководец таланты һәм батырлығы, бигерәк тә баш күтәреүселәрҙе арымай-талмай эҙәрлекләүе һөҙөмтәһендә күҙгә күренерлек ыңғай үҙгәрештәр һиҙелә башлай. Ҡаҙан Кремле алдында торған Пугачев ғәскәренә ҡыйратҡыс һөжүм эшләп, артабан уның артынан Волганың уң яҡ ярына сығып, Пугачевтың көрәштәштәрен эҙәрлекләүен дауам итә һәм Ҡара Ярҙан — 25 саҡрым, Царицындан 100 саҡрым алыҫлыҡта Соленикова Ватагала 1774 йылдың 5 сентябрендә Пугачевты тулыһынса еңеүгә өлгәшә .Ошо ваҡыттан алып уның исеме билдәлелек яулай.

Пугачев ихтилалы тар-мар итеүҙәге ҡаҙаныштары өсөн Екатерина II Михельсонға Витебск губернаһында имение, бриллианттар меннән биҙәкләнгән алтын шпага бүләк итә, һуңғараҡ Санкт-Петербург карабинер полкының полковник чинын ала. 16. Михельсон 1774 йылдың 16 сентябрҙәге рескрипта батшабикә Михельсонға түбәндәгеләрҙе яҙа:

Артабанғы хеҙмәте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

1775 йылдың 12 февралендә III класс Изге георгий орденына лайыҡ була.

1775 йылда Изге Великомученик һәм Георгий Победоносец Хәрби ордены кирасир полкының вице-полковнигы итеп тәғәйенләнә.[5] 1778 йылда генерал-майор дәрәжәһенә күтәрелә һәм Изге Александр Невский ордены менән бүләкләнә, 1781 йылдан — премьер-майор[6] һәм лейб-гвардия Атлы полкының командиры, 1786 йылдан — генерал-поручик.

1788—1789 йылғы швед һуғышы ваҡытында Михельсон генерал Мусин-Пушкин армияһында корпус командиры. 1797 йылда — кавалерия генералы. 1803 йылда Белоруссия хәрби губернаторы итеп тәғәйенләнә, Витебск һәм Могилев губерналарында граждандар идараһы управляющийы. 1806 йылда — төрөктәргә ҡаршы тәғәйенләнгән Молдавия армияһының етәксеһе. Тырыш хеҙмәте өсөн Андрей Первозванный ордены менән бүләкләнә. Молдавия армияһы Дунай кенәзлектәрен яулап алғандан һуң Бухареста вафат була.

Масонлыҡ тарихы буйынса белгестәр тикшеренеүҙәре буйынса — масондар ойошмаһында торған[7]

Михельсондың васыяты буйынса, генералдың бальзамланған кәүҙәһе Пугачевты ҡыйратҡандан һуң уға Екатерина II бүләк иткән Витебск губернаһының Невель ҡалаһы янындағы (хәҙерге Рәсәйҙең Псков өлкәһе) Иваново ауылында[8] үҙе төҙөгән Иоанн Предтеча сиркәүендә ерләнә. Октябрь революцияһынан һуң ҡәберлеге ҡыйратыла.

Мәҙәниәттә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Пушкиндың «Капитан ҡыҙы» повесында телгә алына
  • Совет «Капитан ҡыҙы» фильмында персонаж .[9]
  • «Емельян Пугачев» фильмында персонаж (Михельсон ролендә Вилнис Бекерис)

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. http://bibliotekar.ru/reprint-127/2.htm
  2. http://www.edinainedelima.ru/rossijskaya-imperiya/polki/astraxanskij-karabinernyj-polk-f-1763-g-rossijskaya-imperiya/
  3. http://dlib.rsl.ru/viewer/01003340135#?page=33 7 июля 1770 года
  4. назначенного на место Веймарна 20 июня 1771 года, к обязанностям приступил во второй половине октября
  5. http://elib.shpl.ru/ru/nodes/12919-na-1776-god#page/75/mode/inspect/zoom/4 Списки воинскому департаменту на 1776 год. — Сс. 71, 276
  6. почётное звание
  7. Серков А. И. Русское масонство. 1731—2000 (Энциклопедический словарь). — М.: РОССПЭН, 2001.
  8. Село Иваново
  9. Например: Михельсон ещё не был награждён орденом святого Георгия III-го класса, хотя все подвиги, упоминаемые в постановлении Георгиевской думы на тот момент уже совершил. В известной по фильму песне Михельсон произведён в генералы на 4 года раньше исторической даты: в 1774 году он — только подполковник.

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]