Планета

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Унда күсергә: төп йүнәлештәр, эҙләү
Ҡояш системаһының 8 планетаһы: 1 Меркурий, 2 Венера, 3 Ер, 4 Марс, 5 Юпитер, 6 Сатурн, 7 Уран, 8 Нептун.

Плане́та (бор. грек. πλανήτες αστέρες «аҙашҡан йондоҙ») — Ҡояш йәки башҡа шундай йондоҙ тирәләй әйләнеп йөрөгән эре күк есеме.

Птомелей дәүерендә ғалимдар планеталар түңәрәк орбита буйлап Ер тирәләй әйләнә тип аңлатҡандар. Ер башҡа планеталар кеүек Ҡояш тирәләй әйләнә тигән гипотеза бер нисә мәртәбә күтәрелеп сыға, тик XVII быуатта ғына был гипотезаны Галилео Галилей, планеталар йөрөшөн телескоптан күҙәтеп, иҫбатлай ала. Иоганн Кеплер ентекләп тикшереп, планеталар түңәрәк орбита буйлап түгел, эллипс орбита буйлап хәрәкәт иткәнен иҫбатлай.

Йылдан-йыл күҙәтеү инструменттары яҡшыра бара. Астрономдар Ер һәм башҡа планеталарҙың әйләнеү күсәре ауышлығы, башҡа планеталарҙа ла поляр бүрек һәм миҙгелдер алышыныуын күҙәтә. Космос эраһы башланғас ғалимдар башҡа планеталарҙа ла вулкан атылыу, ер тетрәү, ел-дауыл һәм гидрология күренештәрен аса.

1992 йылдан башлап башҡа йондоҙҙар тирәләй йөҙләгән планета барлығы асыла[1].

Ҡояш тирәһендәге планеталарҙы ике ҙур класҡа бүлергә мөмкин: гигант планеталар һәм Ергә оҡшаш планеталар. Халыҡ-ара астрономия союзы белдереүе буйынса Ҡояш системаһында 8 планета бар. Ҡояштан иҫәпләгәндә — 4 ергә оҡшаш планета: Меркурий, Венера, Ер, Марс. Һүңынан 4 планета-гигант: Юпитер, Сатурн, Уран һәм Нептун. Ҡояш тирәләй 5 кәрлә планета бар: Плутон (2006 йылға тиклем планета булып иҫәпләнә), Макемаке, Хаумеа, Эрида һәм Церера. Меркурий һәм Венеранан башҡа, планеталарҙың бер генә булһа ла юлдашы бар.

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә]

  1. Schneider, Jean Interactive Extra-solar Planets Catalog. The Extrasolar Planets Encyclopaedia (2010-03-06). 6 март 2010 тикшерелгән.