Сиваш

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску

Сиваш
укр. Сиваш, ҡырымтат. Sıvaş, Сываш
Ҡултыҡтың йыһандан төшөрөлгән төньяҡ-көнбайыш өлөшө
Ҡултыҡтың йыһандан төшөрөлгән төньяҡ-көнбайыш өлөшө
46°07′38″ с. ш. 34°22′38″ в. д.HGЯO
Юғарылағы акваторияларАзов диңгеҙе, Атлантик океан
ИлРәсәй Рәсәй/Украина Украина[1]
Майҙаны2560 км²
Иң ҙур тәрәнлек3 м
Уртаса тәрәнлек1 м
Тоҙлолоғо50
Ҡойоусы йылғаСалгир
Ҡара диңгеҙ позиция картаһы әлегә юҡ.
Commons-logo.svg Сиваш Викимилектә
Сиваш

Сиваш, йәки Серек диңгеҙ (укр. Сиваш, Гниле Море, ҡырымтат. Sıvaş, Çürük Deñiz, Сываш, Чюрюк ДенъизSıvaş, Çürük Deñiz, Сываш, Чюрюк Денъиз) — Азов диңгеҙнең көнбайыш ҡултығы. Сиваш Ҡырым ярымутрауын материктан айырып тора. Улар араһынан Ҡырым (Автономиялы) Республикаһы[1] менән Украинаның Херсон өлкәһе араһында сик үтә. Сиваш Ҡырым татарҙары (ҡырымтат. sıvaş, сывашsıvaş, сываш) теленән тәржемә иткәндә «бысраҡ» тигәнде аңлата.

Географияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Үҙәк Сиваш

Азов диңгеҙенән Сивашты оҙон Арабат уғы айыра, диңгеҙ менән Генич һәм Промоин боғаҙҙары менән тоташа. Ҡара диңгеҙҙән тар ғына Перекоп муйыны менән айырыла. Тар Чонгар боғаҙы Сивашты көнсығыш һәм көнбайыш өлөшкә бүлә.

Сиваш майҙаны 2560 квадрат километр тәшкил итә. Һай булыу сәбәпле (иң тәрән ере — 3 метр, нигеҙҙә 0,5—1,0 м), йәйгеһен һыуы ныҡ йылына һәм серек еҫе сығара, шуға күрә сығанаҡты Серек диңгеҙ тип йөрөтәләр. Ошо уҡ сәбәп һөҙөмтәһендә диңгеҙ һыуы ныҡ парға оса һәм Сиваш ныҡ минералләшкән.

11 тоҙло һәм әсе тоҙло ҡултыҡтарҙан тора.

Оҙонлоғо — яҡынса 200 км. Киңлеге — 2-35 км.

Тәбиғи майҙаны — 2500 кв.км, шул иҫәптән 100 квадрат километр самаһы утрауҙарға һәм 560-ы квадрат километры ваҡыты-ваҡыты менән генә һыу ҡаплаған учаткаларға тура килә.

Азов диңгеҙе һыуҙары менән туҡлана.

Сиваш ярҙары башлыса түбән, һөҙәк, йәйгеһен тоҙ ҡатламдары менән ҡаплана.

Төбөнә 5 метрға тиклем һәм унан да күберәк ләм ҡатламы ултырған. Тоҙлолоғо 22 проценттан (төньяҡта) 87 процентҡа (көньяҡта) тиклем.

Сивашһыуында тнатрий, магний, калий, бромлы магний һәм башҡа тоҙҙарҙың хлорлы ҡатнашмалары бар.

Тоҙ сығарыу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Тоҙҙоң дөйөм тоҙ запасы яҡынса 200 миллион тонна тип иҫәпләнә[2].

Сиваштың минераь байлыҡтары базаһында Перекоп бром, фосфор ашламалары етештереүсе Ҡырым Титаны һәм Ҡырым содаһы заводтары төҙөлгән.

Сиваштың Перекоп муйыны менән сиктәш көнбайыш өлөшө дамба менән айырылған һәм, муйындағы бер нисә күл кеүек үк, гигант химия ҡалдыҡтары урынына әйләндерелгән.

Сиваш2.JPG
Сиваш1.JPG
Сиваш соль.JPG

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. 1,0 1,1 Северная часть залива Сиваш расположена в Херсонской области Украины. Южная часть расположена на территории, являющейся объектом территориальных разногласий между Россией, контролирующей бо́льшую часть Крымского полуострова, и Украиной. Согласно административно-территориальному делению России, южная часть залива Сиваш расположена на территории субъекта РФРеспублики Крым. Согласно административно-территориальному делению Украины, южная часть залива Сиваш располагается на территории региона Украины — Автономной Республики Крым.
  2. Ҡалып:МГЕ

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]