Сыртланова Әминә Мәхмүт ҡыҙы

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Әминә Сыртланова (Шәйух-Әли)
Amina Syrtlanoff (Cheikh-Ali).jpg
1890 йылдар аҙағы — 1900 йылдар башы.
Тыуған көнө:

25 май (18 июнь) 1884 й.

Тыуған урыны:

Өфө, Өфө губернаһы, Рәсәй империяһы

Ил:

Flag of Russia.svg Рәсәй империяһы

Вафат булған көнө:

1939 йылдан һуң

Вафат булған урыны:

Франция

Commons-logo.svg Әминә Сыртланова (Шәйух-Әли) Викимилектә

Әминә (Әминә ханым) Мәхмүт ҡыҙы Сыртланова (франц. Amina Hanum Syrtlanoff; ҡыҙ фамилияһы Шәйехәлиева йәки Шәйех-Әли; 1884 йыл, Өфө, Рәсәй империяһы — 1939 йылдан һуң Франция) — йәмәғәт эшмәкәре, шәфҡәт туташы, теософ, Le Humain Droit (№ 840) орденына ингән «Аврора» Париж масондары ложаһы оҫтаһы.

Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Әминә ханым Сыртланова 3-сө саҡырылыш Дәүләт Думаһы ағзаһының тол ҡатыны, Рәсәй мосолмандары исемендәге санитар транспорты попечителе[1]

1884 йылда генерал-майор Мәхмүт Мөхәмәт улы улы Шәйех-Әли (Шихалиев) һәм алпауыт Маһипәрүәз Шейхәлиева (Алкина) ғаиләһендә тыуа. Ставрополь губернаһының Мөхәммәт бәйғәмбәр өммәтендәге халыҡтарҙың баш приставы, подполковник, почетлы беренсе дәрәжә уздень Дәүләт-Мырҙа Шәйхәлиевтың (Шәйех-Әли), шулай уҡ билдәле йәмәғәт эшмәкәрҙәрее Ибниамин һәм Сәйет-Гәрәй Алкиндарҙың һеңлеһе.

Рәсәйҙең 3-сө саҡырылыш Дәүләт Думаһы депутаты Ғәлиәскәр Сыртлановтың ҡатыны. 1912 йылда ире фажиғәле һәләк булғандан һуң, йәмәғәт тормошонда ҡатнаша. «Петроград мосолман мәғрифәтселек йәмғиәте» рәйесе булараҡ[2], «Өфө һәм Петроградтың белемле мосолмандары араһында киң йоғонто»ға эйә була[3].

Беренсе донъя һуғышы башланғандан һуң, фронтҡа ярҙам итеү өсөн мосолман мәрхәмәтлек фондтарын берләштереүсе Рәсәй мосолмандары йәмәғәт ойошмалары үҙәк комитеты ағзаларының береһе була[4]. 1916 йылдың йәйендә алдынғы позицияларға ебәрелгән Рәсәй мосолмандары санитар отрядын етәкләй.

1917 йылдан һуң эмиграциялана, Парижда йәшәй. 1926-1939 йылдарҙа Рус һәм Француз теософик йәмғиәттәрҙә доклад менән сығыш яһай. 1933-1935 йылдарҙа — идара ағзаһы урынбаҫары, 1935 йылдан Францияла Ю. Вревский исемендәге рус шәфҡәт туташтары союзының идара ағзаһы. 1935 йылда «Рәсәй йәне» түңәрәгендә докладтар менән сығыш яһай. 1921-1939 йылдарҙа ҡатын-ҡыҙҙарҙың граждандар хоҡуғын һәм азатлығын яҡлау менән шөғөлләнеүсе Humain Droit Le ордены ағзаһы булып тора[5]. 1929 йылда ошо орденға ингән «Аврора» рус телле массондар ложаһының оҫтаһы була[6]. Францияны немецтар оккупациялай башлағандан һәм уның территорияһында барлыҡ массон ложалары ябылғандан һуң яҙмышы билдәһеҙ[7].

Ғаиләһе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. Фото из Иллюстрированного приложения к газете «Новое время» за июнь 1916 г. № 14476
  2. Ямаева Л.
  3. Ахмедзаки Валиди Тоган.
  4. [1]Ямаева Л. А. Мусульманские благотворительные общества начала ХХ века.//Ватандаш, 2013, № 7.
  5. Сайт Ложи «Новый Свет» № 1989, Масонский Смешанный Международный Орден LE DROIT HUMAIN (Право Человека). Русская интермедия: ложа Аврора (1927—1945)
  6. http://samisdat.com/5/23/523f-avr.htm
  7. Берберова Н.. Люди и ложи. Русские масоны ХХ столетия. Москва: Прогресс-Традиция, 1997.

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Ямаева Л. А. Мусульманский либерализм начала XX века как общественно политическое движение. Уфа: Гилем, 2002, с. 209—210.
  • З. В. Тоган. Воспоминания. Книга I. Уфа: Китап, 1994, с. 162.
  • Берберова Н. Люди и ложи. Русские масоны ХХ столетия. Москва: Прогресс-Традиция, 1997.
  • Пешехонов В. А. Далекое и близкое. Черепа и звезды, 2010.