Сыңрау торна (балет)

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску

Сыңрау торна балеты — композиторҙар Л. Б. Степанов һәм З. Ғ. Исмәғилев ижад иткән 3 шаршаулы балет. Тәүге башҡорт милли балеты. 1941 йылда яҙылған.

Тасуирламаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

"Сыңрау торна" балеты — шул уҡ исемдәге башҡорт халыҡ легендаһы мотивтары буйынса яҙылған әҫәр. 1941 йылда яҙылған балеттың премьераһы 1944 йылда Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрында була.

Либреттоһын Ф. Ә. Ғәскәров яҙған, балетмейстеры — Н. А. Анисимова, дирижёры — Х. В Фазлуллин, ҡуйыусы рәссамы — Ғ. Ш. Имашева[1].

Төп партияларҙы башҡарыусылар:

Сюжет егет менән ҡыҙ мөхәббәте тураһындағы легендаға нигеҙләнгән, ырыуҙаштары һәм торналар образында тыуған тәбиғәт уларға вәхшилекте, яманлыҡты еңергә ярҙам итә. Спектаклдә төп тасуири алым итеп пантомима, йолалар һәм халыҡ уйындары элементтары менән байытылған классик һәм башҡорт халыҡ бейеүен органик берләштереү ҡулланылған. Күмәк халыҡ күренештәре лирик дуэттар, яңғыҙ бейеүҙәр менән сиратлаша.

"Сыңрау торна" балетының 2‑се редакцияһының (4 шаршаулы) премьераһы 1953 йылда була (Ғәскәров либреттоһы, балетмейстеры Анисимова, дирижёры Г. А. Ержемский, ҡуйыусы рәссамы М. Н. Арыҫланов). Партияларҙы Зәйтүнә Насретдинова (Зәйтүнгөл), Хәләф Сафиуллин (Йомағол), Ф.С.Йосопов (Арыҫланбай), М. А. Таһирова (Торналар башлығы) башҡара.

3‑сө редакцияһының (3 шаршаулы) премьераһы 1977 йылда үтә (Фәйзи Ғәскәров либреттоһы, Зәйтүнә Насретдинова һәм Р. А. Насиров спектаклде яңырта, дирижёры Ғ. Х. Моталов, ҡуйыусы рәссамы В. И. Плекунов). Партияларҙы башҡаралар: Л. С. Ҡыуатова (Зәйтүнгөл), Ю. Ғ. Ушанов (Йомағол), Ш. Ә. Тереғолов (Арыҫланбай), С. И. Саттарова (Торналар башлығы).

4‑се редакцияһының премьераһы 1997 йылда була (бейеүҙе сәхнәгә ҡуйыусы Шамил Тереғолов, дирижёры М. Ә. Әхмәтзарипов, ҡуйыусы рәссамы Д. А. Чербаджи). Партияларҙы башҡаралар: Н. А. Сологуб (Зәйтүнгөл), Б. М. Юлдашев (Йомағол), Р. Р. Мөхәмәтов (Арыҫланбай), Е. Ю. Фомина (Торналар башлығы).

Балет Мәскәүҙә башҡорт әҙәбиәте һәм сәнғәте декадаһында (1955), Ульяновск (1968) һәм Ленинград (1969) ҡалаларында үткән БАССР әҙәбиәте көндәрендә күрһәтелә.

"Сыңрау торна" балеты 1959 йылда Свердловск киностудияһында экранлаштырыла (Ғәскәров һәм Ә. Һ. Бикчәнтәев либреттоһы, режиссеры О. П. Николаевский, балетмейстеры Анисимова). Ролдәрҙе башҡаралар: Э. Ә. Сөләймәнова (Зәйтүнгөл), И. Х. Хәбиров (Йомағол), Сафиуллин (Арыҫланбай), Насретдинова (Торналар башлығы)[2].

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

[3]/Сыңрау торна (балет) // Башҡорт энциклопедияһы — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2020. — ISBN 978-5-88185-143-9.

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Хайруллин Р. Х. Мастера балетного искусства Башкирии. Уфа, 1963;
  • Ахмадеева Г. Н. Башкирский балет. Уфа, 2003;
  • Галина Г. С. Тамара Худайбердина. Уфа, 1996.