Юлтыева Нинель Дауыт ҡыҙы

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Нинель Дауыт ҡыҙы Юлтыева
Тыуған ваҡыты:

3 февраль 1926({{padleft:1926|4|0}}-{{padleft:2|2|0}}-{{padleft:3|2|0}})

Тыуған урыны:

СССР, РСФСР, Башҡорт АССР-ы, Өфө ҡалаһы

Вафат ваҡыты:

23 ноябрь 2014({{padleft:2014|4|0}}-{{padleft:11|2|0}}-{{padleft:23|2|0}}) (88 йәш)

Вафат урыны:

Рәсәй Федерацияһы, Татарстан, Ҡазан ҡалаһы

Һөнәре:

балерина, хореограф

Гражданлығы:

Совет Социалистик Республикалар Союзы СССРРәсәй Рәсәй

Наградалары:
«1941–1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында фиҙакәр хеҙмәте өсөн» миҙалы
РСФСР-ҙың халыҡ артисы— 1957 ||
Башҡортостандың халыҡ артисы
||
Татарстандың халыҡ артисы

Юлтыева Нинель Дауыт ҡыҙы (3 февраль 1926 йыл — 23 ноябрь 2014 йыл) — совет балеринаһы, педагог, хореограф, юғары мәктәп уҡытыусыһы. РСФСР-ҙың (1957), Башҡортостан Республикаһының (1995) һәм Татарстан Республикаһының (1996) халыҡ артисы.

Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Нинель Дауыт ҡыҙы Юлтыева 1926 йылдың 3 февралендә Өфөлә, яҙыусы һәм йәмәғәт эшмәкәре Дауыт Юлтый ғәиләһендә тыуа. Ҡыҙы өсөн һирәк осрай торған исемде (кирегә әйләндерелгән «Ленин» һүҙе) атаһы уйлап таба.

Нинель 1935 йылда А. Ваганова исемендәге Ленинград хореография училищеһына (хәҙерге А. Ваганова исемендәге Рус балет академияһы) уҡырға инә. 1938 йылда атаһы атып үлтерелә, ә әсәһе лагерға ебәрелә.

Һуғыш ҡамасаулау сәбәпле, Нинель уҡыуын, өҙлөклөктәр менән, 1945 йылда ғына тамамлай ала. Аҙаҡ ошо уҡ училищеның педагогик бүлегендә һәм Римский-Корсаков исемендәге Ленинград дәүләт консерваторияһында балетмейстер бүлегендә уҡый.

Үҙенең сәхнә юлын, Нинель Юлтыева солистка булып Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрында башлай.

Муса Йәлил исемендәге Татар опера һәм балет театрында 1946—1966 йылдарҙа солистка була. Прима-балерина булып иҫәпләнә һәм бер үк ваҡытта балет труппаһының художество етәксеһе булып эшләй.

1968—1969 йылдарҙа Нинель Юлтыева Ленинград хореография училищеһында уҡытыусы булып хеҙмәт юлын дауам итә. 1969 — 73 йылдарҙа — Ҡазан опера һәм балет театрында баш балетмейстер.

Оҙаҡ йылдар Н. К. Крупская исемендәге Ленинград мәҙәниәт институтының Ҡазан филиалында (аҙаҡ Ҡазан дәүләт мәҙәниәт институты, хәҙер — Ҡазан мәҙәниәт һәм сәнғәт дәүләт университеты) уҡыта.

Ул 1972 йылдан хореография кафедраһын етәкләй, ә 1985 йылдан — профессор. 1998 йылда Ҡазан хореография училищеһының художество етәксеһе итеп тәғәйенләнә.

Нинель Юлтыева 1974 йылдан 1977 йылға саҡлы Мысырҙа эшләй, унда ул Ҡаһирә балет төркөмөнөң солисттар төркөмөн алып бара һәм художество етәксеһе, балетмейстер вазифаһын башҡара.

Ул 1981—1983 йылдарҙа Венесуэлала була. Бында Тереза Карреньо исемендәге Каракас театрында педагог һәм балетмейстер сифатында эшләй. 1988 — 89 йылдарҙа ҡайтанан Египетта Каир(Ҡаһирә) юғары балет институтында художество етәксеһе булып эшләй.

Башҡарған партиялары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Өфөлә Нинель Юлтыева Зәйтүнгөл партияһын (Леонид Степановтың «Сыңрау торна»), Марияны (Борис Асафьевтың «Баҡсаһарай фонтаны»), Сванильданы (Лео Делибтың «Коппелия») бейей.

Нинель Дауыт ҡыҙы 1946 йылда тәүге сығышында М. Йәлил исемендәге Татар опера һәм балет театрында Нәжиб Йыһановтын «Зөһрә» партияһын башҡара.

Артабанғы йылдарҙа Фәриҙа Яруллинаның «Шурәле»һендә (Сөйөмбикә), классик һәм милли балеттарҙа, «Александр Крейндын Лауренсия»һында (Лауренсия), Петр Чайковскийҙын «Спящая красавица»һында (Аврора), Александр Ключаревтын «Горная быль» балетында (Зарифа), Адольф Адандын «Жизелендә» (Жизель), Лео Минкустын «Дон Кихотында» (Китри) бейей.

Хореограф булараҡ, Нинель Юлтыева Борис Асафьевтын «Баҡсаһарай фонтаны», Людвиг Минкустын «Баядерка», Петр Чайковскийҙың «Лебединое озеро» һәм «Спящая красавица», Николай Римский-Корсаковтың «Шәхерезада» һәм башҡа спектаклдәрҙе ҡуйҙы.

Бик күп концерттарҙы ла ҡуйыусы була ул. Ул 2001 йылда, Ҡазанда хәҙерге ваҡытта ла үткәрелеп килгән, Халыҡ — ара хореография мәктәптәренен фестивален ойоштора.

Үҙенен тормош юлы, ижади эшмәкәрлеге, фиҙәкәрлеге менән, Нинель Дауыт ҡыҙы Юлтыева шәхестең ниндәй юғары рухи бейеклектәргә күтәрелә алыуына сағыу бер миҫал булып тора.

Ул классик спектаклдәрҙә онотолмаҫ һындар ижад итте. Сит ил, рус, милли классик балеттарҙы ҡуйҙы. Бихисап талантлы уҡыусылар тәрбиәләне.

Юғары һөнәрлелеге, һәр ваҡыт дөрөҫлөк яҡлы һәм үҙ һөнәренә бирелгәнлеге, бөтә ауырлыҡтарҙы ла енеп сығырға әҙер тороуы, ҙур ойоштороу Һәләтенә эйә булыуы Нинель Юлтыеваны башҡаларҙан айырып торҙо.

Ул үҙенен уҡыусыларына күнел күтәреү сығанағы булды; унын йөҙәрләгән тәрбиәләнеүсеһе хәҙер инде күп уҡыу йорттарында уҡыталар, күп коллективтарҙы етәкләйҙәр, театрҙарҙа эшләйҙәр.

Үҙенен балетҡа бирелгәнлеге менән коллегалары һәм уҡыусылары араһында ғорурланыу һәм ихтирам яуланы, барыһына ла үрнәк булды. Нинель Юлтыева Рәсәй балет сәнғәтендә мәнгелек эҙ ҡалдырҙы. Балет сәнғәтенен ин яҡты йондоҙо булып балҡыны.

Балет сәнғәтенә арналған 70 йыл ғүмере — Нинель Юлтыеваның һәр саҡ ғорурлыҡ менән иҫкә ала торған иң бәхетле йылдары була.

Нинель Юлтыева 89 йәшендә 2014 йылдын 23 ноябрендә вафат була. Ул Ҡазан ҡалаһында, Ар ҡәберлегендә ерләнгән.

Маҡтаулы исемдәре һәм наградалары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • ТАССР-ҙың атҡаҙанған артисы (1953)
  • РСФСР-ҙың халыҡ артисы (1957)
  • Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1995)
  • «Бейеү рухы» («Душа танца») призы
  • «1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышындағы ҡаһарманлығы өсөн» миҙалы
  • Санкт-Петербургтағы фәндәр һәм сәнғәт акдемияһының мөхбир ағзаһы, профессор
  • Татарстан Республикаһының халыҡ артисы (1996).

Әҫәрҙәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Адажио моей памяти. — Казань, 2006.

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Гатова И. Юлтыева Венера Гареевна //Народные артисты: Очерки.— Казань, 1980. С. 444—450.

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]