Хан ҡыҙы (йыр)

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Хан ҡыҙы
Жанр халыҡ йыры[d]
Әҫәрҙең теле башҡорт теле

«Хан ҡыҙы»башҡорт халыҡ йыры, һалмаҡ көй.

Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Хан ҡыҙы

— Хан ҡыҙы, ас ишегең, мин керәйем,
һинең буйың зифа, тиҙәр, мин күрәйем.
— Минең буйым күреп, һиңә ниҙәр файҙа,
Ағиҙелдә буй-буй ҡамыш күрмәнеңме?

— Хан ҡыҙы, ас ишегең, мин керәйем,
һинең йөҙөң нурлы, тиҙәр, мин күрәйем.
— Минең йөҙөм күреп, һиңә ниҙәр файҙа,
Һауалағы тулған айҙы күрмәнеңме?

— Хан ҡыҙы, ас ишегең, мин керәйем,
һинең сәсең ҡара, тиҙәр, мин күрәйем.
— Минең сәсем күреп, һиңә ниҙәр файҙа,
Баҙарҙарҙа ҡара ебәк күрмәнеңме?

— Хан ҡыҙы, ас ишегең, мин керәйем,
һинең тешең ап-аҡ, тиҙәр, мин күрәйем.
— Минең тешем күреп, һиңә ниҙәр файҙа,
Сауҙагәрҙә ынйы-мәрйен күрмәнеңме?

«Башҡорт халыҡ йыры»

«Хан ҡыҙы» йырын тәүләп 1964 йылда Н. Шоңҡаров БАССР-ҙың Миәкә районы Исламғол ауылында Сәлимә Сөләймәнованан яҙып ала. Унан һуң С.Ә.Галин был йырҙы шул уҡ райондың Ҡолтай-Ҡаран ауылында Әсмәндиәр Янышев башҡарыуында яҙып ала. 1991 йылда Һамар өлкәһендәге Имеләй ауылында Мөҡәдисә Заһиҙуллинанан яҙып алынған варианты Р. С. Сөләймәновтың “Башҡорт халыҡ моңдары” йыйынтығында (1991) баҫтырыла. Уны йәнә С.И.Сөләймәнова ла яҙып ала.

Тасуирламаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Жанры буйынса «Хан ҡыҙы» лирик-эпик йырҙарға инә. УЛ XVI быуатҡа тиклем үк барлыҡҡа килгән, тип фараз ителә. Йыр егет менән ҡыҙҙың һорау-яуап рәүешендә төҙөлгән диалогынан тора. Риүәйәткә ярашлы, борон заманда бик һылыу хан ҡыҙы булған, уның йөрәген бер егет тә яулай алмаған. Бер заман ҡыҙ эргәһенә сәсән телле бик ҡыйыу бер егет килгән һәм уны маҡтап йыр йырлаған. Ҡыҙ ҙа уға йыр менәнн яуап биргән. Ҡара-ҡаршы йырлашҡан егет менән ҡыҙ бер-береһенә ғашиҡ булған.

Башҡарыу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Йырҙы С. Р. Сәлмәнов хор өсөн a cappella йырлауға эшкәртә. Башҡарыусылар араһында Ф. Ә. Килдейәрова, Ғ. Ғ. Хәмзин бар.

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Сөләймәнов Р.С. Башҡорт халыҡ музыка сәнғәте. 3-сө том. Лирик-драматик йырҙар һәм көйҙәр. Өфө, 2005.

Хан ҡыҙы (йыр) // Башҡорт энциклопедияһы — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2019. — ISBN 978-5-88185-143-9.

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

[Хәмзин менән Флүрә Килдейәрова башҡарыуында «Хан ҡыҙы» йыры]