Хәйбуллин Мөхәмәт Миңлеғәлим улы

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Хәйбуллин Мөхәмәт Миңлеғәлим улы
Заты ир-ат
Гражданлығы Flag of the Soviet Union.svg СССР
Flag of Russia.svg Рәсәй
Тыуған көнө 1 июнь 1956({{padleft:1956|4|0}}-{{padleft:6|2|0}}-{{padleft:1|2|0}}) (63 йәш)
Тыуған урыны СССР, РСФСР, Башҡорт АССР-ы, Ишембай районы, Ишәй ауыл советы (Ишембай районы), Әхмәр
Һөнәр төрө ғалим
Эш биреүсе Башҡорт дәүләт аграр университеты
Уҡыу йорто Башҡорт дәүләт аграр университеты
Ғилми исем профессор[d]
Ғилми дәрәжә ауыл хужалығы фәндәре докторы[d]

Хәйбуллин Мөхәмәт Миңлеғәлим улы (1 июнь 1956 йыл) — ғалим-агроном, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Ауыл хужалығы фәндәре докторы, профессор. Рәсәй Тәбиғи фәндәр академияһының ағза-корреспонденты[1]. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (2013).

Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Мөхәмәт Миңлеғәлим улы Хәйбуллин 1956 йылдың 1 июнендә Башҡорт АССР-ының Маҡар районы[2] Әхмәр ауылында тыуған.

19741979 йылдарҙа Башҡортостан ауыл хужалығы институты]ның агрономия факультетында, 19811983 йылдарҙа ошо вуздың аспирантураһында уҡый, артабан Пензала докторантура тамамлай.

Юғары белем алғандан һуң 19791981 йылдарҙа БАССР-ҙың Ишембай районы «Искра» колхозында баш агроном булып эшләй.

Фәнни ҡыҙыҡһыныуҙары өлкәһе: ҡый уләндәре биологияһы; ауыл хужалығы культуралары һәм дарыу үләндәре физиологияһы. Уның тарафынан Башҡортостан ауыл хужалығы зоналары шарттарында картуф үҫтереү ысулдары эшләнә.

Үткәрелгән тикшеренеүҙәр нигеҙендә автор яһаған төп фәнни һығымталар: Урал алды агроэкологик, абиотик, эдафитлы шарттар һәм адаптация принциптарына нигеҙләнеп картуф үҫтереү технологиялары; картуф агроценозы продукция биреү процесы менән, тупраҡты эшкәртеүҙең, ултыртыу һәм туҡландырыу режимының, миниареоланың оптималь ысулдары аша идара итеү, минераль туҡланыу шарттарына бәйле картуф япраҡтарындағы физиологик процестарға тәьҫир итеү механизмы.

Ғалим сорт, минераль ашламалар, туҡланыу майҙаны һәм үҫтереү шарттарының картуфтың продуктлылығына һәм уңыш сифатына йоғонтоһон өйрәнә, эшләнгән картуф эшкәртеү технологияһына иҡтисади һәм экологик-энергетик баһалау үткәрә.

Башҡорт дәүләт аграр университетында эшләй.[3].

19831989 йылдарҙа —үҫемлектәр ботаникаһы һәм физиологияһы кафедраһы ассистенты, 19891994 йылдарҙа өлкән уҡытыусы, шул уҡ кафедра доценты. 1994 йылда ботаника һәм үҫемлектәр физиологияһы кафедраһы мөдире вазифаһына тәғәйенләнә. 1996 йылда ботаника, үҫемлектәр физиологияһы һәм селекцияһы кафедраһы мөдире. 2010 йылдан алып агрономия факультеты деканы булып эшләй.

Башҡорт дәүләт аграр университеты ректоры вазифаһына кандидат була(2013)[4][5]

Профессор, агробизнес һәм агротехнология факультеты деканы (ботаника, үҫемлектәр физиологияһы һәм селекцияһы кафедраһы).

4 фән кандидаты әҙерләнгән.

Ауыл хужалығы фәне өлкәһендә күп йыллыҡ намыҫлы хеҙмәте һәм республиканың агросәнәғәт комплексы өсөн юғары квалификациялы белгестәр әҙерләүгә ҙур өлөш индергәне өсөн «Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре» тигән маҡтаулы исем бирелә (2013).

Рәсәй Федерацияһы һәм Башҡортостан Республикаһы ауыл хужалығы министрлығының Почёт грамоталары менән бүләкләнгән.

Башҡортостанда әүҙем рәүештә агрономия буйынса белем тарата.

2012 йылда Башҡорт дәүләт аграр университетында, иген һәм ҡуҙаҡлы культуралар йыйып алыу, орлоҡ һалыу, ужым ашлыҡтары сәсеү буйынса семинарҙа, Хәйбуллин Мөхәмәт Миңлеғәлим улы төрлө маҡсаттарҙа файҙаланылған кукуруз сорттарының (15 гибрид) экологик тотороҡлоғон һынау һөҙөмтәләрен, биологик препараттарҙы һынау һәм яҙғы бойҙайҙа үҫеүен көйләгестәр ҡулланыу һөҙөмтәләрен иғлан итә[6].

Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (2013)
  • Рәсәй Федерацияһы һәм Башҡортостан Республикаһы Ауыл хужалығы министрлыҡтарының Почёт грамоталары

Ғаиләһе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Атаһы — Хәйбуллин Миңлеғәлим Хисам улы (12.02.1929), агроном, хужалыҡ эшмәкәре, 1976—1989 йылдарҙа Ишембай районының «Коммунизм» колхозы рәйесе. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (1988). Ленин ордены|Ленин (1976), ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1971, 1973), Халыҡтар Дуҫлығы (1981) һәм «Почёт Билдәһе» (1966) ордендары кавалеры. Ишембай ҡалаһы һәм Ишембай районының почётлы гражданы.

Библиография[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

120-нән ашыу фәнни хеҙмәт авторы, улар араһында: картуф үҫемлеген һәм тупраҡты тикшеренеүҙең физиологик һәм химик ысулдары (Өфө, 2005); Башҡортостан баҫыуҙарында мул уңыш бирә торған мал аҙығы культуралары (Өфө, 2008); Башҡортостандың дала һәм урман-дала агроландшафты сәсеү әйләнешендә тупраҡ эшкәртеү системалары. Тәжрибәләр һөҙөмтәһе һәм производствоға тәҡдимдәр (Өфө, 2009).

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]