Ядро энергетикаһы

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Ядро энергетикаһы
Рәсем
Commons-logo.svg Ядро энергетикаһы Викимилектә


АЭС Пало-Верде — крупнейшая в США атомная электростанция, расположена в пустыне, это единственная атомная станция в мире, не расположенная около большого водоема .

Ядро энергетикаһы (Атом энергетикаһы) — энергетиканың ядро энергияһын эшкәртеп, электр һәм йылылыҡ энергияһы эшләп сығарыу тармағы[1].

Доля атомной энергетики в общем производстве электроэнергии в различных странах.

Ғәҙәттә ядро энергияһын алыу өсөн плутоний-239 йәки уран-235 ядроһы бүленеше сылбырлы ядро реакцияһын ҡулланалар][2]. Ядроға нейтрондар килеп эләккәндә ул яңы нейтрондар һәм киҫәксәләргә бүленә . Бүленеш нейтрондары һәм киҫәксәләр ҙур кинетик энергияға эйә. Киҫәксәләрҙең башҡа атомдар менән бәрелешеүе һөҙөмтәһендә был кинетик энергия бик тиҙ йылылыҡ энергияһына әйләнә . 2014 йылға донъяла иң күп ядро электроэнергияһын сығарыусылар[3]:

Энергетиканың бөтә өлкәләрендә лә тәү сығанаҡ булып ядро энергияһы тора( мәҫәлән, гидроэлектростанциялар һәм электростанцияларҙа ҡояштағы ядро реакциялары энергияһы, органик яғыулыҡ, геотермаль электростанцияларҙа радиоактив тарҡалыу энергияһы), ядро энергетикаһына тик ядро реакторындағы идара ителә торған реакцияларҙы ҡулланыу ғына инә.

Тарих[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Исторический обзор статистики строительства атомных электростанций

Тәүге ядро тарҡалыу сылбырлы реакцияһы 1942 йылдың 2 декабрендә Чикаго университетында уҙғарыла (әкренәйтеүсе сифатында графит , ә яғыулыҡ итеп уран ҡулланыла) . Ядро тарҡалыу энергияһынан тәүге электр энергияһы 1951 йылдың 20 декабрендә Айдахола Милли лабораторияла тиҙ нейтрондарҙа эшләүсе EBR-I (Experimental Breeder Reactor-I) реакторы ярҙамында алына. Эшләп сығарылған ҡеүәт 100 кВт тәшкил итә[5].


Ядро энергияһы атом электр станцияларында эшләп сығарыла, атом боҙватҡыстарында (ледокол), атом һыу аҫты караптарында; АҠШ-та космос караптары өсөн ядро двигателе эшләү программаһын тормошҡа ашырыу өҫтәндә эшләйҙәр, бынан тыш, самолёттар (атомолёттар) һәм «атомлы» танктар өсөн ядро двигателдәрен эшләп ҡарайҙар .

1954 йылдың 9 майында Обнинск ҡалаһындағы ядро реакторында тигеҙ барған сылбырлы ядро реакцияһы алына. Байыҡтырылған уранда эшләгән реакторҙың ҡеүәте 5 МВт, әкренәйетеүсе булып графит , һыуытыу өсөн ябай изотоплы составлы һыу ҡулланыла . 26 июндә, 17 сәғәт 30 минутта, бында эшләп сығарылған энергия Мосэнергоның ҡулланыу электроселтренә бирелә башлай [5].

Военные корабли США — атомные крейсера «Бейнбридж» и «Лонг Бич», и первый в мире авианосец с ядерным реактором «Энтерпрайз», самое длинное в мире военное судно, в 1964 году во время рекордного кругосветного путешествия, в течение которого они преодолели 49,190 км за 65 дней без дозаправки

1954 йылдың декабрендә АҠШ-та тәүге атом һыу аҫты кәмәһе «Наутилус» төҙөлөп бөтә[5].

1956 йылда Бөйөк Британияла 50МВтт-лы «Calder Hall-1» АЭС-ы сафҡа инә. 1957 йылда АҠШ-та Шиппингпорт АЭС-ы — 60 МВт[2][5] һәм 1959 йылда Маркуль АЭС-ы Францияла — 37 МВт[5].1958 йылда икенсе совет АЭС-ы — Сибирскаяның 100 Мвт -лы беренсе сираты электроэнергия бирә башлай, уның тулы проект ҡеүәте 600 Мвт тәшкил итә[2]. 1959 йылда СССР-ҙа донъяла тәүге хәрби булмаған атом карабы - «Ленин» боҙватҡысы һыуға төшөрөлә[5].

Ядро энергетикаһы Женевала 1955 йылдың авгусында үткән 1-се Халыҡ-ара фәнни--техник конференцияла энергетиканың яңы йүнәлеше булараҡ танылыу яулай. Унда ядро энергияһын тыныс тормошта ҡулланыу тикшерелә, конференция икенсе донъя һуғышынан һуң барған ядро тикшеренеүҙәренең тирәһендәге йәшеренлек солғауын бер аҙ күтәрә төшә[5].

1960-сы йылдарҙа АҠШ-та ядро энергетикаһын коммерция нгеҙенә күсерә башлайҙар. 250 МВТ ҡеүәтле «Yankee Rowe» тәүге коммерция АЭС-ы була, ул 1960 йылдан 1992 йылға хәтле эшләй. «Дрезден» АЭС-ы АҠШ-та тәүге шәхси аҡсаға төҙөлгән атом станцияһы була[6].

1964 йылда СССР-ҙа Белояр АЭС-ы (беренсе блогы- 100МВт) һәм Яңы Воронеж АЭС (беренсе блогы- 240МВт). 1973 йылда Ленинград АЭС-ы - Сосновый Бор ҡалаһында беренсе юғары ҡеүәтле энергоблок эшләй башлай (1000 МВт). 1972 йылда Ҡаҙағстанда эшләтә башлаған тиҙ нейтрондарҙағы тәүге сәнәғәт реакторы (150 МВт) электроэнергия сығарыу һәм Каспий диңгеҙенән алған һыуҙы тоҙһоҙландырыу өсөн ҡулланыла[6].

1970- се йылдар башында ядро энергетикаһын үҫтереү өсөн шарттар була. Электроэнергияға хәжәт йылдан- йыл арта , ныҡ үҫешкән илдәрҙә гидроэнергетик ресурстар инде барыһы ла ҡулланышта була, яғыулыҡҡа хаҡтар арта бара. Ғәрәп илдәре 1973–1974 йылдарҙа нефткә индергән эмбарго хәлде тағы ла ҡатмарлаштырып ебәрә. АЭС-тар төҙөлөшө хаҡы төшөрөр тип өмөт ителә[7].

1980-се йылдар башында иҡдисатта етди ауырлыҡтар һиҙелә башлай, уларҙың сәбәптәре булып, электроэнергияға һорауҙың тотороҡланыуы, тәбиғи яғыулыҡҡа хаҡтарҙың артыуы туҡтау, АЭС-тар төҙөүҙең хаҡы арзанайыу урынына артыуы тора[7].

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. [1]Ҡалып:Книга:БЭС
  2. 2,0 2,1 2,2 [ Атомная электростанция] — Ҙур совет энциклопедияһында мәҡәлә (3-е издание)
  3. Top 10 Nuclear Generating Countries — Nuclear Energy Institute
  4. Өҙөмтә хатаһы: <ref> билдәһе дөрөҫ түгел; autogenerated1 төшөрмәләре өсөн текст юҡ
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 5,6 50 Years of Nuclear Energy  (инг.). International Atomic Energy Agency (2004). 17 март 2016 тикшерелгән.
  6. 6,0 6,1 Nuclear share figures, 2004-2014  (инг.). World Nuclear Association (2015). 13 март 2016 тикшерелгән.
  7. 7,0 7,1 Өҙөмтә хатаһы: <ref> билдәһе дөрөҫ түгел; Кольер төшөрмәләре өсөн текст юҡ

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Рәсәй закондары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Халыҡ-ара килешеүҙәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Уҡыу әсбаптары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ҡалып:Атомная энергетика в мире Ҡалып:Энергетика Ҡалып:Промышленность Ҡалып:Ядерная технология