Ҡыҙыл (Ҡыҙыл районы)

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Ҡыҙыл
Рәсем
Нигеҙләү датаһы июнь 1743
Дәүләт Рәсәй
Административ үҙәге Кизильское сельское поселение[d][1] һәм Ҡыҙыл районы
Административ-территориаль берәмек Кизильское сельское поселение[d][1]
Халыҡ һаны 6651 кеше (2010)[2]
Сәғәт бүлкәте UTC+5:00[d]
Почта индексы 457610
Рәсми сайт kizil74.ru
Урындағы телефон коды 35155
Commons-logo.svg Ҡыҙыл Викимилектә

Ҡыҙыл — ауыл, Силәбе өлкәһе Ҡыҙыл районының административ үҙәге. Өлкәнең көньяғында, Силәбе ҡалаһынан көньяҡ-көнбайышта (автомобиль юлы буйлап — 348 км), Оло Ҡыҙыл йылғаһының Урал йылғаһына ҡушылған ерҙә, Сибай тимер юл станцияһынан 18 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ауылға 1743 йылдың июнендә Ырымбур губернаһы губернаторы И. И. Неплюев тарафынан Троицк — Орск күҙәтеү һыҙығындағы хәрби ҡасаба булараҡ нигеҙ һалына. Исеме Оло Ҡыҙыл йылғаһынан (ҡаялары ҡыҙыл төҫтә булған) алынған.

Ҡыҙыл ҡәлғәһенең барлыҡҡа килеүе Ырымбур губернаһының ҙур биләмәһен үҙләштереү, Урта Азия халыҡтары менән көнсығыш сиктәрҙе һәм сауҙаны нығытыу буйынса Рәсәй империяһының сәйәсәте менән бәйле була. И. И. Неплюев, губернаның Орск һәм Верхнеурал араһын тикшереп, уңайлы урындарҙа ҡәлғә һәм редуттар төҙөргә бойора. Ҡәлғә урындағы оператив-тактик характеристикаларға, һыу сығанаҡтарына, болондарға һәм урмандарға яҡын булыу менән бәйле[3].

XIX быуат аҙағы-XX быуат башында Ҡыҙыл — ике мең самаһы кеше йәшәгән ҙур станица. Уның үҙәгендә Симеон һәм Анны-пәйғәмбәр исемен йөрөткән ташлы сиркәү урынлашҡан, уның тирәләй йылына бер нисә тапҡыр ҙур йәрминкәләр үткәрелгән. Бөтә тирә-яҡтағы ауылдар, Верхнеурал сауҙагәрҙәре, урта Азиянан карауандар килгән. Станицала — 356 ихата, 1919 кеше (1894) йәшәгән; төп шөғөл — балыҡсылыҡ һәм фаянс етештереүгә яраҡлы аҡ балсыҡ сығарыу[3].

XIX быуат уртаһынан хәрби әһәмиәтен юғалтып, казак станицаһына әйләнә[4].

Административ рәүештә Верхнеурал өйәҙе составына ҡарай.

Халыҡ иҫәбе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Халыҡ иҫәбе
2002[5]2010[6]
64966651

Иҫтәлекле урындары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • 1921 йылда аҡ гвардиясыларынан станицаны һаҡлаған партизандар ҡәберлегендәге обелиск
  • Күк Шихан тәбиғәт геологик ҡомартҡыһы
  • Еңеү паркы[7]
  • Ҡыҙыл тарих-тирә-яҡты өйрәнеү музейы[8]
  • Ҡатын-ҡыҙҙар монастыры[9]

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. 1,0 1,1 Дөйөм Рәсәй муниципаль берәмектәр территориялары классификаторы (ОКТМО)
  2. http://www.webcitation.org/6NLnfKMH0
  3. 3,0 3,1 Кизильский историко-краеведческий музей | Новости. 26 декабрь 2020 тикшерелгән.
  4. Согласно принятому Положению об Оренбургском казачьем войске от 12.12.1840г.
  5. Всероссийская перепись населения 2002 года. Том. 1, таблица 4. Численность населения России, федеральных округов, субъектов Российской Федерации, районов, городских поселений, сельских населённых пунктов - райцентров и сельских населённых пунктов с населением 3 тысячи и более. Тәүге сығанаҡтан архивланған 3 февраль 2012.
  6. Тома официальной публикации итогов Всероссийской переписи населения 2010 года по Челябинской области. Том 1. «Численность и размещение населения Челябинской области». Таблица 11. Челябинскстат. Тәүге сығанаҡтан архивланған 13 февраль 2014. 13 февраль 2014 тикшерелгән.
  7. Как в районе появились памятники Великой Победе | Кизильский Вестник (ru-RU) (2019-04-29). 26 декабрь 2020 тикшерелгән.
  8. Кизильский историко-краеведческий музей | О музее. 26 декабрь 2020 тикшерелгән.
  9. Женский монастырь святых праведных Симеона Богоприимца и пророчицы Анны - Кизильский женский монастырь (ru-RU). 26 декабрь 2020 тикшерелгән.