Бөйөк Кир II

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Унда күсергә: төп йүнәлештәр, эҙләү
Бөйөк Кир II
бор. фарсы Kuruš (ku-u-ru-u-š);
ак. Ku(r)-raš/-ra-áš; Ҡалып:Lang-elx;
Ҡалып:Lang-arc2; бор. грек. Κῦρος; лат. Cyrus
Бөйөк Кир II
Бөйөк Кира II-нең портреты.
Флаг
Әһәмәниҙәр державаһы батшаһы
559 — 530 до н. э.
Алдан килеүсе: Вазифа булдырылған
Дауамсы: Камбис II
Аншан батшаһы
559 — Б.Э.Т. 530 йыл
Алдан килеүсе: Камбис I
Дауамсы: Камбис II
 
Вероисповедание: Зороастризм
Рождение: яҡынса Б.Э.Т.593 йыл
Аншан
Смерть: б. э. т. 530({{padleft:-530|4|0}})
Һырдаръя йылғаһы буйы
Место погребения: Пасаргадтар
Род: Әһәмәниҙәр
Отец: Камбис I
Мать: Мандана
Супруга: Кассандана[en]
Дети: улдары: Камбиз II, Бардия
ҡыҙҙары: Артистона, Атосса

Бөйөк Кир II (OldPersian-KU.svgOldPersian-U.svgOldPersian-RU.svgOldPersian-U.svgOldPersian-SHA.svg — Куруш) — фарсы батшаһы, беҙҙең эраға тиклемге б. э. т. 559 — б. э. т. 530 йылдарҙа хакимлыҡ итә, Әһәмәниҙәр династияһынан. Камбис I улы һәм шулай уҡ батша ҡыҙы Мандананның, батша ҡыҙҙары Мидии Иштувегу (Астиага), Әһәмәниҙәр державаһына нигеҙ һалыусы.

Кирҙың сығышы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Сығанаҡтарҙан[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Кирҙың тормош юлы башлыса Геродот тарихынан таныш. Шулай уҡ мәғлүмәтте боронғо грек тарихсыһы, б.э.т. V быуатта фасы мәрмәрһарайында йәшәүсе Ктесийҙың яҙмаларынан, һәм Иҫке Ғәһеттән(Ветхий Завет)тан алырға мөмкин. Сығанаҡтарҙың төп нөсхәләре бик һирәк. Кир Манифесынан башҡалары бер нисә шәхси вовилон документтары ғына ҡалған. Шулар ғына ваҡиғалар ағымын төҙөргә ярҙам итә.

Кирҙың бала сағы һәм йәшлек йылдары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ахеменидтар державаһы барлыҡҡа килгән осорҙа Лидия, Египет, Мидия һәм Яңы вавилон батшалығы

Кирҙың тыуыу датаһы теүәл билдәләнмәгән. 600 дан б.э.т. 590 йылғаса. йылдар арауығында тыуған тип иҫәпләнелә. Уның бала сағы һәм ү:мер йылдары тик легендалар аша ғына таныш. Тик уларҙың һәр береһе башҡаларына ҡаршы килә. Грек тарихсыһы Ксенофонт б. э. т. V быуатта уҡ шулай тип яҙып ҡалдырған.

Геродоттың яҙмаларына ышанһаҡ, Кирҙың әсәһе мидия батшаһы Астиага (Иштувегу) ҡыҙы Мандана, күрәҙәселәр әйтеүе буйынса, ул донъя башлығы буласаҡ малай табырға тейеш була. Шуға күрә лә Астиаг был хәлде булдырмаҫ өсөн, уны мидия кешеһенә бирмәйенсә, бер фарсыға кейәүгә бирә. Шулай ҙа бәләләрҙән ҡасыу өсөн, ауырлы ҡыҙын ул үҙенә саҡыра. Ир бала тыуғас, уны юҡҡа сығарырға теләй. Ул был эште сановнигы Гарпагҡа үтәрнә ҡуша. Ә Гаопаг уны үлтермәй, Астиагтың ҡолдарының береһенә, бер көтөүсегә бирә һәм баланы тау башына йыртҡыстар күп булған ергә ташларға ҡуша. Ул уны үҙенең өйөнә алып ҡайта, сөнки уның ҡатыны үле бала тыуҙырған булған. Атай-әсәй булараҡ улар батша балаһын тәрбиәләргә, ә үлгән бала мәйетен тау башына алып менеп ташларға килешәләр. Батша балаһының һәйбәт кейемдәрен кейендереп, тауға ташлайҙар. Шунан һуң улар Гарпагҡа барыһы ла эшләнде тип еткерәләр. Гарпаг үҙенең ышаныслы кешеләрен тауға ебәрә һәм бала мәйетен ерләргә ҡуша. Ышаныслы кешеләре шулай эшләйҙәр. Гарпаг быға ышана.Әммә был теге үлгән бала була. Шулай итеп Кирҙың бала сағы батша ҡолдары араһында үтә.[1]

Малайға ун йәш тулғанда, малайҙар менән һуғыш уйыны уйнаған саҡта батша булып һайлана. Тик быға мидияның бик билдәле кешеһенең улы риза булмай. Кир уны туҡмап язя бирә. Туҡмалған баланың атаһы Астигҡа уның улын ҡол балалары туҡмай, тип ошаҡлай. Бала Астигҡа хөкөм ҡарары алыр өсөн килтерелә. Астиг майлайҙы күргәс тә шиккә төшә. Сөнки был балала уларҙың нәҫеленә оҡшаш яҡтарын таба. Баланың ата-әсәһен ҡурҡытып дөрөҫлөктө әйттерәләр. Гарпаг ҡаты хөкөмгә тарттырыла: уны төшкө ашҡа Кир менән йәштәш булған балаһының ите бирелә. Аҙаҡ Астиаг тағы ла күрәҙәселәргә мөрәжәғәт итә. Күрәҙәселәр алдан әйткән юрау булған инде. Уны балалар донъя батшаһы итеп һайлағандар. Элекке юраусылар ошоно юрағандар, тиҙәр. Астиг быға ышана һәм баланы фарсы иленә, ата-әсәһенә кире ебәртә.[2]

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Тураев Б. А.. История древнего Востока / Под редакцией Струве В. В. и Снегирёва И. Л. — 2-е стереот. изд. — Л.: Соцэкгиз, 1935. — Т. 2. — 15 250 экз.
  • Белявский В. А.. Вавилон легендарный и Вавилон исторический. — М.: Мысль, 1971. — 319 с. — 60 000 экз.
  • Дандамаев М. А. Мидия и Ахеменидская Персия // История древнего мира / Под редакцией И. М. Дьяконова, В. Д. Нероновой, И. С. Свенцицкой. — Изд. 3-е, испр. и доп. — М.: Главная редакция восточной литературы издательства «Наука», 1989. — Т. 2. Расцвет древних обществ. — 572 с. — 50 000 экз. — ISBN 5-02-016781-9.
  • Дандамаев М. А. Политическая история Ахеменидской державы. — М.: Главная редакция восточной литературы издательства «Наука», 1985. — 319 с. — 10 000 экз.
  • Древний Восток и античность. // Правители Мира. Хронологическо-генеалогические таблицы по всемирной истории в 4 тт. / Автор-составитель В. В. Эрлихман. — Т. 1.
  • О чём повествует Курош в своей хартии (недоступная ссылка с 14-05-2013 (1005 дней) — история)

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]