Василий Лупу

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Василий Лупу
Vasile Lupu
Vasile Lupu.png
Эшмәкәрлек төрө:

знать

Тыуған көнө:

1595({{padleft:1595|4|0}})

Тыуған урыны:

Разград, Болгария

Гражданлығы:

Молдаван кенәзлеге Flag of Moldavia.svg

Вафат булған көнө:

1661({{padleft:1661|4|0}})

Вафат булған урыны:

Истанбул

Балалары:

улы − Стефаница,
ҡыҙҙары − Радзивилл Мария һәм Лусандра[1]

Commons-logo.svg Василий Лупу Викимилектә
Молдова. Почта маркаһы, 1999 йыл
Молдова. Почта маркаһы , 2001 йыл: Василий ҡыҙы − Лусандра

Василий (Василь) Лупу (Лупул) (рум. Vasile Lupu; 1595—1661, Истанбул) — Молдаван кенәзлегендә 1634 йылдың апреленән 1653 йылдың 13 апреленә тиклем, 1653 йылдың 8 майынан 16 июленә тиклем господарь.

Биография[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Василий Лупу — болгар, Арнауть-Долно Арбанаси-Пороище ауылында (хәҙер Болгарияла) тыуған.

Ул бөйөк ворник титулына эйә, молдаван тәхетенә ул төрөктәр ярҙамында ултыра. Порта менән яҡшы мөнәсәбәттә була, солтан алдындағы бурысын үтәп бара. Урындағы баярҙарға һәм руханиҙарға таяна. Лупу идара иткән мәлдә ил иҡтисад һәм мәҙәни өлкәһендә ярайһы уңыштарға өлгәшә, әммә уңайлыҡ байҙарға ғына ҡағыла, ә халыҡ уның заманында ауыр шарттарҙа көн итә. Йыш ҡына улар йәшәгән урынын ташлап китә.

Василий Лупа Польша менән яҡшы бәйләнеш тота. Уның ҡыҙы Мария Литва гетманы Януш Радзивиллда кейәүҙә була (бөйөк Литва гетман). Ул шулай уҡ Валахия менән Трансильванияға ла үҙ идаралығын индермәксе була, хатта солтандан быға махсус фарман ала. 1637 йылда Валахияға поход менән сыға, әммә унда трансильвания һәм валах ғәскәрҙәре уға ҡаршы сыға. 1639 йылда Нэнишор ауылы янындағы һуғышта (Бухарест яны) молдаван ғәскәрҙәре тар-мар ителә. Артабанғы йылдарҙа кенәзлектәр араһында мөнәсәбәт тыныс булған, әммә В. Лупа менән М. Басараб араһындағы мөнәсәбәт һуңғы йылдарҙа тағы һуғышҡа килтерә.

1630—1640 йылдарҙа Аҙау өсөн рус-төрөк аралары киҫкенләшә, был Молдаван кенәзлеге менән Рәсәй бәйләнешен нығыта. 1637 йылда Аҙауҙы казактар ала һәм 1642 йылға тиклем ҡәлғәне төрөктәрҙән һаҡлап тора. Төрөк армияһында солтан ҡушыуы буйынса молдаван отрядтары ла була, әммә Лупу һәр саҡ Мәскәүҙе Төркиә, Ҡырым һәм Польша. Был йәшерен ярҙам Рәсәй өсөн бик кәрәкле була.

Сығанаҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Василий Лупу «Rodovid» ағасында. Ата-бабалар һәм ейәндәр шәжәрәһе
  • Стати В. История Молдовы. — Кишинёв: Tipografia Centrală, 2002. — Б. 148. — 480 б. — ISBN 9975-9504-1-8.
  • Мохов Н. А. Молдавия эпохи феодализма — Кишинёв: Картя Молдовеняскэ, 1964. — Б. 316—332.

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Алдағы:

Мойсе Мовилэ

Молдаван кенәзлеге башлығы

апрель 1634 — 13 апрель 1653

Алмашҡа килеүсе:

Георгий Стефан

Алдағы:

Георгий Стефан

Молдаван кенәзлеге башлығы

8 май — 16 июль 1653

Алмашҡа килеүсе:

Георгий Стефан