В. Н. Каразин исемендәге Харьков милли университеты

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Унда күсергә: төп йүнәлештәр, эҙләү
В.Н. Каразин исемендәге Харьков милли университеты
(В. Н. Каразин исемендәге ХМУ)
Etalon-big.jpg
Исеме

Харківський національний університет імені В. Н. Каразіна

Халыҡ-ара исеме

V.N. Karazin Kharkiv National University, Kharkiv National University, Kharkiv University, University of Kharkiv

Элекке исеме

Харьков император университеты, Харьков дәүләт университеты

Девиз

Cognoscere docere erudire

Асылған йылы

1804 (уставҡа ҡул ҡуйыу, студенттарҙы тәү тапҡыр 1805 йылда ҡабул итәләр)

Үҙгәртеп ҡоролған

Теоретик белемдәр академияһы, ХИНО

Үҙгәртеп ҡоролған йылы

1920, 1933

Тип

университет

ректор

Виль Савбанович Бакиров

Студенттар

15630

Докторҙар

390

Профессорҙар

390

Урынлашыуы

Украина Украина, Харьков

Юридик адресы

пл. Свободы, 4 (главный корпус)

Сайт

www.univer.kharkov.ua

Наградалары

Октябрь Революцияһы ордены Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены Халыҡтар Дуҫлығы ордены

Губернатор һарайы, XIX быуат аҙағы. Иҫке университет бинаһы
Конструктивистик проекттары йорто, университет унда күскәнгә тиклем, 1930-се йылдар

В.Н. Каразин исемендәге Харьков милли университеты (укр. Харківський національний університет імені В. Н. Каразіна) — Көнсығыш Европаның иң боронғо унивеситеттарының береһе, рәсми рәүештә 1805 йылдың 17 (29) ғинуарында асылған. 

1936 йылдан А. М. Горький исемен йөрөтөп, 1999 йылдан В. Н. Каразин исемен йөрөтә.

Университет тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Харьков университеты Уставы 1804 йылда раҫланған һәм 17 (29) ғинуар 1805 йылдың уның рәсми асылыуы булды. Харьков университеты нигеҙләнеүендә ҙур өлөштө В. Н. Каразин индерә. Ул ваҡытта Харьков әһәмиәтһеҙ губерна ҡалаһы булған, һәм бары тик Каразиндың иҫ киткес әүҙемлеге маҡсатын тормошҡа ашырырға мөмкинлек бирҙе. Ул урындағы халыҡты ярҙам итергә өгөтләп, университеттың матди базаһын төҙөй, уның өсөн губернатор һәм вице-губернаторыҙың ҡаҙна йорттары тапшырылды. 1907 йылда Харьковта Каразинға һәйкәл асылған, күп тапҡырҙар урынын алмаштырылған; 2004 йылдан ул университет бинаһы алдында тора.

1803 йылда Харьков уҡытыу округының беренсе бағыусыһы граф Северин Потоцкий. Ул Харьков университеты өсөн тулыһынса профессор составын йыя, ул үҙәк уҡыу йорто булып китә. Харьков университетының үҫешендә Харьков епископы Христофор (Сулима) ярҙамы ҙур. Университет базаһында Харьков губернаһында барлыҡҡа килгән беренсе ваҡытлы баҫма — "Харьков аҙналығы" сыға башлай(1812).

Тәүге осорҙа университет дүрт йүнәлештә эшләй: физика һәм математика фәндәре, тел фәндәре, әхлаҡи һәм сәйәси фәндәр, табип һәм медицина фәндәре һәм 25 кафедраны үҙ эсенә ала. Табип һәм медицина фәндәре бүлеге унда уҡырға теләүселәр булмау сәбәпле, 1811 йылда ғына асылған[1]. 1805 йылда Университетҡа 57 кеше уҡырға инде: ҡаҙна хаҡына уҡыусы — 40 кеше, барыһы да тиерлек Харьков коллегиум һәм Белгород семинарияһы уҡыусылары. Студенттар беренсе курста дөйөм фәндәр курсын тыңларға, ә һуңынан инде теләгән һөнәрен һайларға тейеш була.

1807 йылда зоология кабинеты ойошторолған, хәҙер ул университеттың Тәбиғәт музейы. Музейҙың беренсе ҡараусыһы ботаника профессоры Ф. А. Делавинь була. 1816 йылдан музейҙы студент В. М. Черняев ҡарай, һуңынан ул ботаника профессоры булып китә. 1826-1838 йылдарҙа - профессор И. А. Криницкий, һуңынан физиология профессоры И. О Калиниченко, ботаника профессоры В. М. Черняев, зоология профессоры А. В. Черный һ.б. етәкселек итә[2].

1835 йылда университетта 263 студент була инде. Беренсе йөҙ йыл эсендә тамамлаусыларҙың күп өлөшөн юристар һәм табиптар тәшкил итә.

1921 йылда Харьков университетының медицина факультеты нигеҙендә Харьков медицина институты булдырыла.

1936 йылда университетҡа шул йылды үлгән Максим Горький исеме бирелә.

Эшмәкәрлек[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Харьков Император университеты студенты шинелдә (1900 йй.)

Университет эшмәкәрлеге менән ике Нобель премияһы лауреаттары эше бәйле:

Университет төҙөлөшө[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Университет аҫтан — Лопан йылғаһы яғынан, 2008

Тарихи факттар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Иван Рижский — университеттың беренсе ректоры.
  • Харьков Император университеты — ул ваҡыттағы малороссияла иң боронғо классик университет һәм хәҙерге Украина биләмәләрендә Львов университетынан һуң икенсе була.
  • Университеттан барлыҡ ваҡыт эсендә йөҙ меңдән артыҡ кеше уҡып сыҡҡан[15].
  • Беренсе йылдарҙа студенттар әҙ булған, сөнки уҡытыусылар латин телендә уҡытҡан, ә халыҡ училище студенттары латин телен өйрәнмәгән[1].
  • Беренсе сығарылыш 1808 йылда үтте. 57 кешенән тик 26 кеше тамамлай[1].
  • Барлыҡ Рәсәй университеттарында кеүек үк, ҡатын-ҡыҙҙарға бында уҡыу рөхсәт ителмәгән[1].
  • Университет нигеҙендә XIX быуатта өс институт асылған: 1811 — педагогик, 1839 — ветеринария, 1840-сы — медицина институттары.

QS World University Rankings тикшеренеүҙәре буйынса, Каразин университеты 2014 йылда доньяның иң яҡшы 500 университеттары исемлегенә инде[16].

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Сығанаҡтар һәм һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Н. Т. Дьяченко. Улицы и площади Харькова (Из истории города) — 2-е, испр. и доп. — Харьков: Прапор, 1966. — 280 б. — 30 000 экз.
  2. История музея ХНУ
  3. Goldthwaite, Richard; Abramovitz M. (1986).
  4. Weyl, E. Glen Simon Kuznets: Cautious Empiricist of the Eastern European Jewish Diaspora (PDF). Harvard University Society of Fellows; Toulouse School of Economics (2007). Тәүге сығанаҡтан архивланған 23 июнь 2013. 4 февраль 2012 тикшерелгән.
  5. Харківський національний університет імені В.Н. Каразіна Про університет. Історична довідка. Тәүге сығанаҡтан архивланған 23 июнь 2013. 3 апрель 2014 тикшерелгән.
  6. Perlman Mark Schumpeter and Schools of Economic Thoughts // Ökonomie in Theorie und Praxis: Festschrift für Helmut Frisch — German. — Springer, 2001. — P. 286. — ISBN 3540422404.
  7. Pressman Steven Fifty Major Economists — Routledge, 2006. — P. 181. — ISBN 0415366488.
  8. Simon Kuznetz Jewish Economies: Development and Migration in America and Beyond — Transaction Publishers, 2011. — Vol. I. — P. xix. — ISBN 1412842115.
  9. Московкин В. М. Неизвестный Семён Кузнец: учёба в Харькове // Universitates. – 2010. – № 1. – С. 52-65.PDF
  10. Московкин В. Неизвестный Семён Кузнец. Переписка с родственниками и архивно-исторические изыскания // Дайджест Е : газета. — апрель 2010. — В. 4 (129).
  11. Московкин В. До пересечения границы // Поиск : газета. — 15 января 2010. — В. 1-2 (1075-1076).
  12. В Харькове увековечат нобелевского лауреата Саймона Кузнеца
  13. В Харькове ещё один нобелевский лауреат
  14. Белгородский исследователь Владимир Московкин, исходя из документов, подтверждающих обучение Кузнеца в Харьковском коммерческом институте, делает вывод, что в университете тот параллельно учиться не мог. См. ссылки выше, а также Московкин В. М., Михайличенко Д. Ю. Экономическая система д-ра Шумпетера, излагаемая и критикуемая Саймоном Кузнецом. Харьков, 2013.
  15. Справка. Газета «Время регионов Харьковщины» № 5 (208), 30 января 2010, стр.7
  16. Харьковский национальный университет имени В. Н. Каразина вошел в 500 лучших университетов мира

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]