Гавличек-Боровский Карел

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Гавличек-Боровский Карел
чех Karel Havlíček Borovský
Рәсем
Заты ир-ат[1][2][3]
Гражданлығы Flag of the Habsburg Monarchy.svg Австрия империяһы
Тыуған ваҡыттағы исеме чех Karel Havlíček
Псевдоним Havel, Havel Borovský[4] һәм Karel Havlíček-Borovský[4]
Тыуған көнө 31 октябрь 1821({{padleft:1821|4|0}}-{{padleft:10|2|0}}-{{padleft:31|2|0}})[3][5][…]
Тыуған урыны Австрия империяһы,Havlíčkova Borová[d][4]
Вафат булған көнө 29 июль 1856({{padleft:1856|4|0}}-{{padleft:7|2|0}}-{{padleft:29|2|0}})[3][5][…] (34 йәш)
Вафат булған урыны Германский союз[d], Австрия империяһы, Богемия тажының ерҙәре[d], Богемия короллеге[d], Прага[2][4][7]
Үлем төрө тәбиғи үлем[d]
Үлем сәбәбе Туберкулёз
Ерләнгән урыны Ольшанское кладбище[d]
Балалары Zdeňka Havlíčková[d]
Һөнәр төрө тәржемәсе, шағир, журналист, нәшерсе, әҙәби тәнҡитсе, яҙыусы, сәйәсмән, публицист
Биләгән вазифаһы Member of the Austrian Reichstag[d]
Уҡыу йорто Карл университеты
Авторҙың Викимилектәге ҡалыбы Karel Havlíček Borovský
Commons-logo.svg Гавличек-Боровский Карел Викимилектә

Карел Гавличек-Боровский (чех Karel Havlíček Borovský [ˈkarɛl ˈɦavliːtʃɛk ˈborofskiː] ; Карел Гавличек, Гавел Боровский псевдонимы ; 1821 йылдың 31 октябре, хәҙерге Гавличкув Брод ҡалаһы янындағы Борова ҡасабаһы — 1856 йылдың 29 июле, Прага) — чех сәйәсмәне, шағир, публицист; чех журналистикаһына, сатираға һәм әҙәби тәнҡиткә нигеҙ һалыусыларҙың береһе. Вацлав Гавел уны беренсе чех диссиденты тип атаған.

Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Сауҙагәр ғаиләһендә тыуған. Немецкий Брод (хәҙерге Гавличкув Брод) урта мәктәбен тамамлағандан һуң, Прагалағы Чарльз университетында (18381840), унан һуң теологик семинарияла уҡыған, унан ирекле фекер йөрөтөү өсөн ҡыуылған (1841).

Богемияға (Чехия) ҡайтҡас, ул журналистика менән шөғөлләнә. 1846 йылда Ф. Палацкий ярҙамы менән чех телендәге иң киң билдәле «Прага газетаһы» Pražské noviny (18461848) һәм уны әҙәби өҫтәмәһе «Чех бал ҡорто» (Česka včela) журналының баш мөхәррире булып китә. Уның беренсе мәҡәләһе «Славян һәм чех» исеме аҫтында донъя күрә. Галич үҙе уны баҫтырыуҙы «һуғыш декларацияһы» тип атай.

1848 йылғы революция башланғас, ул "Прага" газетаһын ҡалдырып, «Халыҡ газетаһы» (Národní noviny) сығара башлай, баҫма Чехия либералдарының танылған һәм популяр органына әүерелә. 1848 йылда ул Чехия Сеймына һәм Австрия Парламентына һайлана. Ул Прагалағы Бөтә Славян конгресын ойоштороусыларҙың береһе була, Польша һәм Хорватия яҙыусыларын конгресста ҡатнашырға йәлеп итеү өсөн Польшаға һәм Хорватияға бара.

Бриксендагы Гавличек йәшәгән йорт

Ул илдә ойошҡан реакцион режимға ҡаршы, Май заговорында (Майский заговор (1849)) ҡатнашыусы булараҡ, ул 1849 йылдың апрелендә судҡа бирелә. Шул уҡ йылды, ул мәҡәләләрҙең йөкмәткеһен ғәйепләгән суд барышында еңеүгә ҡарамаҫтан, ҡулға алына һәм йәшерен рәүештә, хөкөмһеҙ һәм тикшереүһеҙ, Бриксенға (Тирол, хәҙерге Италияла Брессанон) һөргөнгә ебәрелә.

Туберкулез менән сирләгән Гавличҡа Прагаға, ҡатынының етди ауырыуы арҡаһында, 1855 йылдың апрелендә, үҙенең дә үлеме алдынан (ҡайтыуына ҡатыны үлгән була инде) кире ҡайтырға рөхсәт итәләр. Һуңғы сәйәхәтендә уны биш меңгә яҡын талантын хөрмәтләүселәр оҙатып бара.

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. VIAF — 2012.
  2. 2,0 2,1 Немецкая национальная библиотека, Берлинская государственная библиотека, Баварская государственная библиотека и др. Record #118547259 // Общий нормативный контроль (GND) — 2012—2016.
  3. 3,0 3,1 3,2 Bibliothèque nationale de France BNF танытҡысы: асыҡ мәғлүмәт платформаһы — 2011.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 Czech National Authority Database
  5. 5,0 5,1 Encyclopædia Britannica
  6. 6,0 6,1 Брокгауз энциклопедияһы
  7. Dr. Constant v. Wurzbach Havliček, Karl // Biographisches Lexikon des Kaiserthums Oesterreich: enthaltend die Lebensskizzen der denkwürdigen Personen, welche seit 1750 in den österreichischen Kronländern geboren wurden oder darin gelebt und gewirkt habenWien: 1856. — Vol. 8. — S. 98.