Гагаринский Юрий Владимирович

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Гагаринский Юрий Владимирович
Заты ир-ат
Тыуған көнө 16 февраль (1 март) 1915
Тыуған урыны Рәсәй империяһы, Полтава губернаһы[d]
Вафат булған көнө 22 ғинуар 1976({{padleft:1976|4|0}}-{{padleft:1|2|0}}-{{padleft:22|2|0}}) (60 йәш)
Вафат булған урыны СССР, РСФСР, Владивосток
Һөнәр төрө химик
Эшмәкәрлек төрө Органик булмаған химия
Уҡыу йорто МДУ-ның химия факультеты[d]
Ғилми исеме РФА ағза-корреспонденты[d]
Ғилми дәрәжә химия фәндәре докторы[d]
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
Ватан һуғышы ордены Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены Ҡыҙыл Йондоҙ ордены

Юрий Владимирович Гагаринский (16 февраль 1915 йыл, Полтава губернаһы Гадячский өйәҙенең Петровка ауылы — 1976 йылдың 22 ғинуары, Владивосток) — совет органик булмаған химик, химия фәндәре докторы (1964), профессор (1967), СССР Фәндәр академияһының ағза-корреспонденты (1970).

Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ауыл табибының улы (ғаиләлә бишенсе бала, әсәһе уны 48 йәшендә тыуҙырған). Атаһы үлгәс, ул Мәскәүгә күсенә, ул ваҡытта оло ағайҙары һәм һеңлеләре унда йәшәгән була.

1937 йылда Мәскәү дәүләт университетының химия факультетын ҡыҙыл диплом менән тамамлай. Аспирантураға уҡырға керергә йыйына, ләкин анкетала ағайының Аҡ Армияла хеҙмәт иткәнен, һуңынан Болгарияға күсенеүен күрһәтеү сәбәпле, ул комсомолдан ҡыуыла.

Калинин өлкәһенең Редкино ауылындағы урта мәктәптә математика һәм физика уҡытыусыһы (1937—1939), Клин яһалма сүс заводында смена инженеры (1939—1941) булып эшләй.

1941—1946 йылдарҙа Ҡыҙыл Армияла хеҙмәт итә, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша, һуңғы хәрби дәрәжәһе подполковник, армияның химия бүлеге начальнигы. Демобилизациянан һуң ул Мәскәү дәүләт университетының термохимия кафедраһында ғилми хеҙмәткәр була.

1947—1961 йылдарҙа ул СССР химия сәнәғәтенең «ябыҡ» ғилми тикшеренеү институтында эшләй. Атом проектында ҡатнашыусы, ул уран, полоний, тритий һәм башҡа радиоактив элементтарҙың химияһы һәм технологияһы мәсьәләләре менән шөғөлләнә. Уран фторидтары етештереү өсөн химия һәм технология темаһы уның кандидатлыҡ һәм докторлыҡ диссертацияларының, һуңынан Л. А. Репин менән бергә яҙылған «Тетрафторид урана» монографияһының нигеҙен тәшкил итә.

1961 йылда ул Новосибирскиға күсенә, СССР Фәндәр академияһының Себер филиалының органик булмаған химия институты ғилми хеҙмәткәре, уран һәм торий химияһы лабораторияһын етәкләй. 1966 йылдан — СССР Фәндәр академияһының Алыҫ Көнсығыш филиалының Химия бүлегендә, ул уның етәкселегендә 1970 йылда Алыҫ Көнсығыш ғилми үҙәгенә үҙгәртелә.

Химия фәндәре докторы (1964). Профессор (1967). СССР Фәндәр академияһының ағза-корреспонденты (1970) .

Фәнни ҡыҙыҡһыныуҙары өлкәһе: галогенидтар, оксидтар һәм башҡа уран ҡушылмаларының термодинамик үҙенсәлектәре, органик булмаған ҡушылмаларҙың кристаллик структуралары.

Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1944),

— 1-се дәрәжәләге Ватан һуғышы ордены (1945),

Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1975)

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]