Киркенес

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Киркенес
Рәсем
Дәүләт Flag of Norway.svg Норвегия
Административ үҙәге Сёр-Варангер
Административ-территориаль берәмек Сёр-Варангер
Халыҡ һаны 3444 кеше (2012)
Диңгеҙ кимәленән бейеклек 9±1 Метр
Туғандаш ҡала Карс[d] һәм Никель[d]
Майҙан 2,15 км²
Рәсми сайт svk.no
Commons-logo.svg Киркенес Викимилектә

Киркенес (норв.KirkenesХиркенес[1], фин.Kirkkoniemi, с-саамск. Girkonjárga) — Норвегияның төньяҡ-көнсығыш өлөшөндә, Финнмарк фюлькаһында, рәсәй-норвегия сигенән яҡынса 8 км алыҫлыҡтағы ҡала.

Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

1826 йылдың 14 майына тиклем Фэлледсдистрикт территорияһында урынлашҡан (Дөйөм районда) — Швеция һәм Рәсәй кондоминимумында, шунан һуң бөтә тиерлек бәхәсле территориялар (шул иҫәптән Киркенес) Швецияға күсә.

Икенсе донъя һуғышы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Киркенеста йәйәүлеләр зонаһы
Киркенес сиркәүе һәм русса, норвежса яҙыуҙар менән юл күрһәткестәре (Kirkegata — һүҙмә һүҙ Сиркәү урамы)

Икенсе донъя һуғышы йылдарында көслө бомбалар һөжүменә дусар була — ҡалаға 320 һауа һөжүме яһала. 19441945 йылдарҙа Киркенестың комендант урынбаҫары, һуңынан билдәле шәрҡиәтсе Дьяконов Игорь Михайлович; 1990-сы йылда уға ҡаланың почетлы гражданы исеме бирелә.

Климаты һәм географияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Киркенес Норвегияның иң төньяҡ-көнсығышында, төньяҡ поляр түңәрәктән төньяҡҡа ҡарай яҡынса 400 км алыҫлыҡта ята. Ҡала Варангер-фьорд фьорды тармаҡтарының береһендә, Рәсәй сигенән алыҫ түгел урынлашҡан.

Поляр көнө 21 майҙан алып 17 июлгә тиклем, поляр төн — 21 ноябрҙән алып 21 ғинураға тиклем дауам итә. Яр буйында урынлашыуына ҡарамаҫтан, ҡала континенталь климатҡа күсеүсән. Уртаса айлыҡ температура ғинуарҙа -11,5 °C алып июлдә 12,6 °C. тиклем үҙгәрә. Уртаса йыллыҡ яуым-төшөм кимәле — яҡынса 450 мм. Иң түбән температура --41°C, иң юғары температура 32,7 °C теркәлгән. Иң юғары уртаса айлыҡ температура 2004 йылда билдәләнгән һәм 16,9 °C тәшкил иткән.

Киркенес— Бьерневатн тимер юлы Киркенес портын һәм Сер-Варангер коммунаһындағы Бьёрневатн шахтаһын тоташтыра. Фин Рованиемиһынан Киркенесҡа тиклем 529. км оҙонлоғондағы тимер юлы төҙөү планлаштырыла[2].

Билдәле шәхестәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Киркенеста саңғы ярышы буйынса өс тапҡыр Олимпия уйындары чемпионы Вегард Ульванг тыуған.
  • Киркенеста донъя транс музыкаһы йондоҙо Эрьян Гильсен йәшәй.

Иҫтәлекле урындары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Туғандаш ҡалалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. Норвегия рус географик атамалар буйынса Инструкция бирә. — М., 1974. — 18 б.
  2. Туғанлашҡан ҡалалары мурманск өлкәһе //башҡорт энциклопедияһы Кола. 5 т. т. 1. Ә — Д / Гл. а. Киселевтың ре.  — СПб.  : ИС ; Апатиты : КНЦ ӨФӨ, 2008.  — С. 502.

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]