Ковалевский Иван Ефимович

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Унда күсергә: төп йүнәлештәр, эҙләү
Иван Ковалевский
230px
Исеме:

Ковалевский
Иван Ефимович

Тыуған көнө:

19 октябрь 1899({{padleft:1899|4|0}}-{{padleft:10|2|0}}-{{padleft:19|2|0}})

Тыуған урыны:

Рәсәй империяһы, Сумский өлкәһе, Конотоп районы, Бочечки ауылы

Вафат булған көнө:

11 июнь 1994({{padleft:1994|4|0}}-{{padleft:6|2|0}}-{{padleft:11|2|0}}) (94 йәш)

Вафат булған урыны:

Рәсәй, Дондағы Ростов

Гражданлығы:

Рәсәй империяһы Рәсәй империяһы
Совет Социалистик Республикалар Союзы СССР
Рәсәй Рәсәй

Эшмәкәрлеге:

шағир

Йүнәлеше:

социалистик реализм

Жанр:

шиғыр

Әҫәрҙәре яҙылған тел:

русса

Наградалары:
Ҡыҙыл Йондоҙ ордены  — 1967
Юбилейная медаль «За доблестный труд (За воинскую доблесть). В ознаменование 100-летия со дня рождения Владимира Ильича Ленина»

РСФСР Юғары Советы Президиумының Маҡтау Грамотаһы

Ива́н Ефи́мович Ковале́вский (19 октябрь , 189911 июнь, 1994) — рус совет шағиры, СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Совет Армияһы майоры, Граждандар һуғышы һәм Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Әсирлеккә эләккәс, фашистарға ҡаршы шиғырҙар яҙа.

Тормош юлы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Сумский өлкәһе Конотоп районы Бочечки ауылында ярлы крәҫтиән ғаиләһендә тыуа. Сиркәү-мәхәллә мәктәбен тамамлағас, батраклыҡтабула, артабан шәкәр заводында мастер ярҙамсыһы булып эшләй.

Бөйөк Октябрь социалистик революцияһынан һуң Ҡыҙыл гвардияға инә. Граждандар һуғышында данлыҡлы совет хәрби начальнигы Г. Д. Гай командалыҡ иткән 24-се Һамар-Сембер Тимер уҡсылар дивизияһында хеҙмәт итә. Сембер дивизияһы В. И. Чапаевтың 25-се уҡсылар дивизияһы менән берлектә хәрәкәт алып барған һуғышта Ковалевский ҡаһарманлыҡ күрһәтә. Был күрһәткән батырлығы өсөн Чапаев Ковалевскийға исеме яҙылған сәғәт бүләк итә[1].

1920 йылда Большевиктарҙың Рәсәй Коммунистар партияһына ҡабул ителә.

Артабан баҫмасыларҙы юҡ итеүҙә ҡатнаша.

Үҙ ғүмерен Кыҙыл Армияла хеҙмәт итеүгә бағышлап, Ташкент хәрби училищеһына уҡырға инә. Уны 1924 йылда тамамлағас, Дондағы Ростовҡа ебәрелә һәм 1941 йылға тиклем артиллерияла хеҙмәт итә.

1932 йылда Ковалевский Юғары артиллеристар курсын тамамлай һәм 9-сы Дон уҡсылар дивизияһының Новочеркасскиҙағы танкетлы батальонына хәрби аҙыҡландырыу начальнигы итеп тәғәйенләнә[2]. Һуңғараҡ уға майор званиеһы бирелә.

Ковалевский шиғырҙар яҙа, «Мои герои» (1938) һәм «Перед боем» (1940) тигән шиғырҙар йыйынтығын баҫтырып сығара.

Бөйөк Ватан һуғышы башланғас, фронтҡа 6-сы армияның 41-се уҡсылар дивизияһына артиллерия штаб начальнигы вазифаһында ебәрелә. Харьков өсөн барған һуғышта 1942 йылдың 26 майында ауыр яралана һәм контузия ала[3]. Ошо хәлендә әсирлеккә алына.

Әсирлектә фашистарға ҡаршы йүнәлтелгән шиғырҙар ижад итә, уларҙы барактарҙың стенаһына, цемент тоҡтарынан йыртып алынған ҡағыҙ киҫәктәренә яҙа.

1945 йылда әсирлектән азат ителә. Махсус тикшереүҙәрҙән һуң Ковалевскийға майор хәрби званиеһын ҡайтаралар һәм ауырыуы арҡаһында запасҡа сығаралар[4].

1946-1947 йылдарҙа Ковалевский Воскресенскиҙағы цемент заводында эшләй, артабан Дондағы Ростовҡа ҡайта һәм «Ростсельмаш» заводына эшкә инә.

Әсирлектә саҡта Ковалевскийҙың һаулығы ныҡ ҡаҡшаған була, шунлыҡтан шағир 1952 йылда заводтан китә һәм әҙәбиәт менән шөғөлләнә башлай.

1959 йылда Ковалевскийҙың фашист әсирлегендә яҙылған, уның менән әсирлек лагерында бергә булып, тере ҡалған кешеләр һәм үҙе һаҡлап ҡалған шиғырҙары «Дон» журналында Евгений Долматовскийҙың инеш һүҙе менән баҫылып сыға.

Артабан уның «Рождение песни», «Наклонились вербы», «Взятое с бою», «Я снова в дороге», «Красная птица», «Над полями, травами…», «Стучи, моё сердце», «Родниковый свет» шиғырҙар йыйынтығы нәшер ителә.

Шағир шулай уҡ балалар өсөн «У нашего дома, у тихого Дона» һәм «Красная птица» шиғырҙар китабын баҫтырып сығара.

1960 йылда Ковалевскийҙы СССР Яҙыусылар союзына ҡабул итәләр.

Билдәле дон шағиры Даниил Долинский Ковалевскийҙың шиғырҙары тураһында былай тип яҙа:

« Очень трудно писать просто. Стих Ковалевского прост, естественен, душевен. Но — ёмок, лаконичен,

как сам автор, — немногословен[5].

»

Дондағы Ростовта 1994 йылдың 11 июнендә 95-се йәшендә вафат була[6].

Наградалары һәм маҡтаулы исемдәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ҡыҙыл йондоҙ ордены (1967[7]) миҙалдар

РСФСР Юғары Советы Президиумының Маҡтау Грамотаһы(5 мая 1980[8])

Хәтер[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Китаптары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]