Кузеев Рөстәм Ғүмәр улы

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Кузеев Рөстәм Ғүмәр улы
Заты ир-ат
Гражданлығы Flag of the Soviet Union.svg СССР
Flag of Russia.svg Рәсәй
Тыуған көнө 5 ғинуар 1923({{padleft:1923|4|0}}-{{padleft:1|2|0}}-{{padleft:5|2|0}})
Тыуған урыны Рәсәй, Шишмә районы
Вафат булған көнө 23 март 1998({{padleft:1998|4|0}}-{{padleft:3|2|0}}-{{padleft:23|2|0}}) (75 йәш)
Вафат булған урыны Рәсәй, Башҡортостан Республикаhы, Өфө
Һөнәр төрө ғалим
Эшмәкәрлек төрө тарих
Эш биреүсе Башҡорт дәүләт университеты
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
I дәрәжә Ватан һуғышы ордены Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены
Уҡыу йорто Мифтахетдин Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты
Ғилми дәрәжә тарих фәндәре докторы[d]

Кузеев Рөстәм Ғүмәр улы (5 ғинуар 1923 йыл — 23 март 1998 йыл) — совет һәм Рәсәй тарихсыһы, профессор (1973), БАССР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре (1973), Башҡорт дәүләт педагогия институтының ректоры (1971—1983), Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының почетлы академигы (1995).

Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Кузеев Рөстәм Ғүмәр улы[1] 1923 йылдың 5 ғинуарында Әмин улусының Сафар ауылында, хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Шишмә районында тыуған. Бала сағында авиация, парашюттан һикереү, радиоһәүәҫкәрлек менән мауыға. Һуғыш алдынан Ульяновск бронетанк училищеһында уҡый, хәрби техник, «КВ» ауыр танкы механик-водителы һөнәре ала.

Рөстәм Ғүмәр улы һуғышта өс тапҡыр яралана, күреү һәләтен юғалта тиерлек. Инвалидлыҡ алғас, Силәбе янындағы танк өйрәнеү полкында уҡыта.

1949 йылда ул К. А. Тимирязев исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия институтын (1949), 1961 йылда — КПСС үҙәк комитеты ҡарамағындағы ижтимағи фәндәр академияһын тамамлай.

Әҙәби хеҙмәткәр, «Кызыл тан» гәзите бүлек мөдире (1949—1951); Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтының өлкән ғилми хеҙмәткәре, СССР Фәндәр академияһының Башҡортостан филиалы Президиумының ғилми секретары (1951—1955), Башҡорт дәүләт университетында кафедра мөдире (1962—1971); Башҡорт дәүләт педагогия институты ректоры (1971—1983), профессоры (1973—1994).

Кузеев Рөстәм Ғүмәр улы эшенең ғилми йүнәлеше — БАССР-ҙа эшсе синыфтың формалашыуы һәм үҫеше. Ҡатыны Сөйөмбикә Сәйфи ҡыҙы Ҡудашева менән бергә Башҡортостан Республикаһының халыҡ шағиры Сәйфи Ҡудаш хаҡында «Быуат оҙонлоғондағы ғүмер» исемле китап яҙған.

Кузеев Рөстәм Ғүмәр улының ғаиләһе: — ағайы, билдәле этнолог, Рәсәй Фәндәр академияһының ағза-корреспонденты Кузеев Рәил Ғүмәр улы, һеңлеһе, Роза Ғүмәр ҡыҙы Кузеева, балалары — Искәндәр, Рәшит, ҡыҙы Наилә.

Хеҙмәттәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Кузеев Рөстәм Ғүмәр улы — 200-ҙән ашыу ғилми хеҙмәт, шул иҫәптән 25 монография авторы.

  • Формирование и развитие советского рабочего класса Башкирской АССР: В 2-х ч. Ч. 2: рабочий класс Башкирии в завершающий этап социалистического строительства и в период развитого социализма (1951—1975). Өфө: Башкнигоиздат, 1975.
  • Социалистическое соревнование: Опыт. Проблемы. Суждения. Уфа: Башкнигоиздат. 1976.
  • На пороге крутых перемен: Особенности экономического и социально-политического развития Башкирии (1961—1985 гг.). Өфө: БДПИ, 1991 (соавтор).
  • Рабочий класс Башкирской АССР на современном этапе. Өфө, 1983;
  • Испытание временем. Өфө, 1993;
  • Новые шаги Башкортостана. Өфө, 1994.

Наградалары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Хәтер[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Өфө ҡалаһында, Кузеев Рөстәм Ғүмәр улы йәшәгән йорт бинаһына мемориаль таҡтаташ ҡуйылған. М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия институтында Р. Ғ. Кузеев исемендәге стипендия булдырылған.

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. КУЗЕЕВ Рустем. Проверено 7 января 2013. Архивировано 27 января 2013 года.

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Башкирская энциклопедия. — Уфа, 2006.
  • Башкортостан: Краткая энциклопедия. Уфа: Башкирская энциклопедия, 1996.
  • Наука жизни и жизнь в науке. Памяти профессора Рустема Гумеровича Кузеева. Уфа: Информреклама, 2003.
  • Башкирская энциклопедия: В 7 т. Т. 3: З-К. Уфа: Башкирская энциклопедия, 2007.

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]