Кузин Александр Михайлович

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Кузин Александр Михайлович
рус. Александр Михайлович Кузин
Заты ир-ат
Гражданлығы Flag of the Soviet Union.svg СССР
Flag of Russia.svg Рәсәй
Тыуған көнө 17 (30) май 1906
Тыуған урыны Рәсәй империяһы, Мәскәү ҡалаһы[1]
Вафат булған көнө 26 июль 1999({{padleft:1999|4|0}}-{{padleft:7|2|0}}-{{padleft:26|2|0}}) (93 йәш)
Ерләнгән урыны Мәскәүҙәге Дон зыяраты[d]
Һөнәр төрө ғалим
Эш биреүсе биолого-почвенный факультет МГУ[d]
Ойошма йәки клуб ағзаһы СССР Фәндәр академияһы[d]
Уҡыу йорто М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты
Ғилми исеме РФА ағза-корреспонденты[d]
Ғилми дәрәжә биология фәндәре докторы[d] (1938)
Сәйәси фирҡә ағзаһы Советтар Союзы Коммунистар партияһы
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
СССР дәүләт премияһы «Почёт Билдәһе» ордены IV дәрәжә «Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн» ордены Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены

Ку́зин Александр Михайлович (17 (30) май 190626 июль 1999) — совет биофизигы һәм радиобиологы. СССР Фәндәр академияһының ағза-корреспонденты (1960). 1946 йылдан КПСС ағзаһы.

Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Мәскәү университетының физика-математика факультетының химия бүлеген (1929), һуңынан инде шул ваҡытҡа барлыҡҡа килгән химия факультетының органик химия кафедраһында аспирантураны тамамлай.

1930—1938 йылдарҙа 1-се Мәскәү медицина институтында эшләй. Биология фәндәре докторы (1938)[2]. 1938—1951 йылдарҙа (өҙөклөктәр менән) — 3-сө Мәскәү медицина институты профессоры, кафедра мөдире.

Һуғыш ваҡытында фронт өсөн вакциналар һәм сывороткалар етештергән Микробиология институтында эшләй. 1947 йылда А. И. Опариндың саҡырыуы буйынса СССР Фәндәр академияһының А. Н. Бах исемендәге Биохимия институтында үҫемлектәрҙә углеводтар фотосинтезы биохимияһы лабораторияһын етәкләй.

1950 йылда СССР Фәндәр академияһының биология фәндәре бүлеге янында радиоавтография һәм радиохроматография ысулдарын эшләү өсөн биофизика, изотоптар һәм нурланыштар лабораторияһын ойоштора. Ионлаштырыусы нурланыштың тере организмдарға тәьҫир итеү механизмын, күҙәнәктең тәбиғи һаҡланыу молекуляр реакцияһын өйрәнә.

СССР Фәндәр академияһының Биофизика институтын ойоштороусы һәм тәүге директоры (1952—1957), һуңынан СССР Фәндәр академияһының Биофизика институтының радиобиология бүлеге мөдире. СССР Фәндәр академияһы Президиумының биофизика, изотоптар һәм нурланыштар лабораторияһын Биологик физика институты итеп үҙгәртеү тураһында беренсе ҡарары 1952 йылдың 8 авгусында барлыҡҡа килә, һәм 1953 йылдың ғинуарында СССР Фәндәр академияһы Президиумының ҡарары менән А. М. Кузин был яңы институттың директоры итеп раҫлана.

«Биофизика» (1956—1961) һәм «Радиобиология» (1961—1989) журналдарының баш мөхәррире.

Төп хеҙмәттәре биохимия һәм ионлаштырыусы нурланыштың тере организмдарға тәьҫиренең молекуляр нигеҙҙәре, атап әйткәндә күҙәнәктең радиациянан зарарланыуы буйынса. Үҫемлектәрҙең нурланыш алған туҡымаларында үҫеш ингибиторҙары барлыҡҡа килеүен аса (1968). Радиобиологияла структур-метаболик теория авторы (1970—1986).

Ордендар һәм миҙалдар менән бүләкләнгән. Лимфоид күҙәнәктәренең нурланыштан үлеү механизмдарын өйрәнгәне өсөн СССР Дәүләт премияһы лауреаты (1987)..

1957 йылдан — Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы ҡарамағындағы ионлаштырыу радиацияһы буйынса комитет эксперты. Ғалимдарҙың ядро һуғышына ҡаршы Пагуош хәрәкәтенә нигеҙ һалыусыларҙың береһе. Был өлкәләге ҡаҙаныштары билдәһе булараҡ Лидс университетының honoris causa докторы исеменә лайыҡ була, был маҡтаулы исемдең танытмаһы Бөйөк Британия королеваһы Елизавета ҡулынан бирелә.

Дон зыяратында ерләнгән[3].

Ғилми хеҙмәттәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ғилми эшмәкәрлеге барышында 8 шәхси монография, 8 коллектив монография, 30 фәнни-популяр мәҡәлә, 2 дәреслек һәм 500-ҙән ашыу фәнни мәҡәлә баҫтырып сығара.

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Әҫәрҙәре исемлеге[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Радиационная биохимия, М., 1962;
  • Молекулярные механизмы биологического действия радиации высоких энергий, М., 1968;
  • Структурно-метаболическая гипотеза в радиобиологии, М., 1970;
  • Проблемы радиобиологии, М., 1970;
  • Радиобиология клеточного ядра, М., 1973.
  • «Душа. Информация. Смысл жизни», Пущино: ОНТИ ПНЦ АН СССР, 1991.
  • Роль природного радиоактивного фона и вторичного биогенного излучения в явлении жизни — М.: Наука, 2002. — 79 б. — 500 экз. — ISBN 5-02-006416-5.

Библиография[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]