Моздок

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Моздок
осет. Мæздæг
Флаг[d]
Нигеҙләү датаһы 1763
Рәсем
Рәсми атамаһы Мæздæг
Дәүләт  Рәсәй
Административ үҙәге Моздокское городское поселение[d][1] һәм Моздокский район[d]
Административ-территориаль берәмек Моздокское городское поселение[d], Кавказская губерния[d], Астраханская губерния[d], Кавказская губерния[d], Ставропольская губерния[d], Терек өлкәһе[d], Моздокский отдел[d], Терская губерния[d] һәм Моздокский район[d]
Сәғәт бүлкәте UTC+3:00[d]
Халыҡ һаны 42 155 кеше (2019)[2]
Диңгеҙ кимәленән бейеклек 131 метр
Майҙан 17 км²
Почта индексы 363750
Рәсми сайт mozdok-osetia.ru
Урындағы телефон коды 86736
Карта
 Моздок Викимилектә

Моздок, Мәздәк (осет. Мæздæг , ҡаб.-черк. Мэздэгу, ҡум. Мазлек/Мёздок[3]) — Төньяҡ Осетия-Алания Республикаһы республикаһындағы ҡала, Моздок районының административ үҙәге.

Ҙурлығы буйынса республиканың икенсе ҡалаһы.

Моздок муниципаль районы административ үҙәге. Моздок ҡала биләмәһе муниципаль берәмеге барлыҡҡа килтерә.

Этимологияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ҡала исеме ҡабарҙы-черкес «мэз дэгу» (мэз — «урман», дэгу — «ҡара, ҡуйы») һүҙҙәренән алынған һәм тәржемәлә "ҡара урман"тигәнде аңлата[4]. Әлеге ваҡытта Тирәктең һыубаҫар туғай урмандарының күпселеге юҡҡа сыҡҡан.

Моздокта Кунаки Ресторан-музейы

Географияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ҡала Тирәк йылғаһының һул ярында, Моздок районының үҙәк өлөшөндә, Владикавказдан 95 километр төньяҡтараҡ урынлашҡан.

Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ҡала православие динен ҡабул иткән ҡабарҙы кенәзе Кургока Коночкин (суҡынғандан һуң — Андрей Иванов) тарафынан 1763 йылда нығытма булараҡ нигеҙләнгән.

1785 йылдан — Кавказ наместниклығының өйәҙ ҡалаһы. 1822 йылдан — Кавказ (1847 йылдан — Ставрополь) өлкәһенең Моздок өйәҙе үҙәге. 1863 йылда Терек өлкәһе составына күсерелә. 1897 йылда — Терек өлкәһе округының Пятигорск өйәҙ үҙәге булмаған ҡала.

19-20 быуаттар сигендә — биҫтә, 1920-йылдарҙан яңынан ҡала. 1944 йылда Ставрополь крайы составынан Төньяҡ Осетияға күсерелә.

Бөйөк Ватан һуғышы барышында (1942 йылдың 25 августа) ҡала немец-фашист ғәскәрҙәре тарафынан баҫып алына. 1943 йылдың 3 ғинуарында азат ителә.

Халҡы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

2020 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы, 2021 йылдың 1 октябренә ҡала халыҡ һаны буйынса Рәсәй Федерацияһындағы 1117 ҡалаһы араһында 417-се урында була.

Милли составы

2010 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса[5].

Халҡы Һаны,



уҡыусы.
Өлөшө



бөтә халыҡтан, %
урыҫтар 22 918 59,12 %
осетиндар 3 209 8,28 %
ҡумыҡтар 2 741 7,07 %
әрмәндәр 2 399 6,19 %
чечендар 1 359 3,51 %
ҡабарҙы халҡы (черкестар) 1 280 3,30 %
төрөктәр 789 2,03 %
корейҙар 764 1,97 %
украиндар 590 1,52 %
башҡалар 2 148 5,54 %
милләте күрһәтелмәгән 571 1,47 %
барлығы 38 768 100,0 %

Климаты[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Моздока (1986-2015) климаты
Күрһәткес Ғин. Фев. Март Апр. Май Июнь Июль Авг. Сен. Окт. Нояб. Дек. Йыл
Абсолют максимум, °C 16,4 21,3 27,5 34,0 35,3 38,0 40,4 43,1 38,5 32,5 27,1 16,7 43,1
Уртаса максимум, °C 2,1 3,2 8,8 17,5 24,2 26,6 31,8 32,7 24,5 16,0 8,5 3,4 16,0
Уртаса температура, °C −2,5 −1,6 4,6 11,4 17,7 21,8 25,3 23,5 18,8 11,9 4,5 0,7 11,3
Уртаса минимум, °C −4,6 −4 0,9 5,7 11,0 16,0 19,9 18,9 13,0 7,7 2,4 −3,4 7,9
Абсолют минимум, °C −26,6 −28,4 −14 −4 −0,3 6,5 11,0 8,8 3,5 −8 −18,8 −25,6 −28,4
Яуым-төшөм нормаһы, мм 27 24 27 45 67 84 62 54 42 33 33 34 499

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Поспелов Е. М. Географические названия России. Топонимический словарь. — М.: Астрель, АСТ, 2008. — 523 с. — 1500 экз. — ISBN 978-5-17-054966-5.

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]