Һаҙый Сәғҙи

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
(Мөхәммәтһаҙи Сәғәҙиев битенән йүнәлтелде)
Перейти к навигации Перейти к поиску
Мөхәммәтһаҙи Ғәйнан улы Сәғәҙиев
Псевдонимдары:

Һаҙый Сәғҙи

Тыуған көнө:

25 март 1883({{padleft:1883|4|0}}-{{padleft:3|2|0}}-{{padleft:25|2|0}})

Тыуған урыны:

Өфө губернаһы Златоуст өйәҙе Мырҙалар волосы[1] Таймый ауылы

Вафат булған көнө:

26 ғинуар 1933({{padleft:1933|4|0}}-{{padleft:1|2|0}}-{{padleft:26|2|0}}) (49 йәш)

Гражданлығы:

Рәсәй империяһы Рәсәй империяһы
Совет Социалистик Республикалар Союзы СССР

Эшмәкәрлеге:

яҙыусы, тәржемәсе, журналист

Һаҙый Сәғҙи (тулы исеме Мөхәммәтһаҙи Ғәйнан улы Сәғәҙиев; 25 март 1883 йыл — 26 ғинуар 1933 йыл) — яҙыусы, тәржемәсе, журналист.

Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Сәғәҙиев Мөхәммәтһаҙи Ғәйнан улы 1883 йылдың 25 мартында Өфө губернаһы Златоуст өйәҙе Мырҙалар волосының[1] Таймый ауылында тыуған. Ул ауылдарында атаһы мәҙрәсәһендә белем ала. Аҙаҡ Ырымбурҙа «Хөсәйениә» мәҙрәсәһен тамамлай.

1902 йылда атаһы вафат буғас, ауылдарында имам-хатиб итеп тәғәйенләнә. Атаһының мәҙрәсәһен дә уға тапшыралар. 1906 йылда имамлыҡты ташлап, Дыуандағы ике класлы училищегә барып керә. Унда рус телен яҡшылап өйрәнә һәм рус яҙыусыларының китаптарын күпләп уҡый.

Мәғрифәтселек эше менән шөғөлләнә. 1915 йылда Таймыйҙа китапхана, 1916 йылда ике йыллыҡ татар донъяуи мәктәп

1917 йылда Таймыйҙа асылған ике класлы училищела башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы ла, мөдир ҙә булып эшләй башлай. Мәктәп программаһына тәбиғи фәндәрҙе индергәне өсөн асыҡтан-асыҡ динһеҙлектә ғәйепләүҙәргә килтергән.

1920—1921 йылдарҙа Златоуст ҡалаһында башҡорт педагогия техникумы асыла. Һаҙиҙы ошо уҡыу йортона директор урынбаҫары итеп тәғәйенләйҙәр. Шулай уҡ Златоуст өйәҙ комитетының халыҡ мәғарифы инспекторы вазифаһын да башҡара.

1924 йылда Өфөгә күсеп килә. Өфө кооператив техникумында, музыка училищеһында, 3-сө икенсе баҫҡыс хеҙмәт мәктәбендә уҡытыусы булып эшләй. 1928 йылда «Дәһри» тигән журналға эшкә керә.

Һаҙый Сәғҙи публицистикаға, драматургияға, тәржемә эшенә етди иғтибар бүлгән.

Ғаиләһе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Өлкән улы Сәғитйән Сәғәҙиев (1905-1942) - Ҡаҙан педагогия институты профессоры, биология фәндәре кандидаты. Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған.

Уртансы улы Әхнәф Сәғәҙиев (1916-1942) - төҙөүсе-архитектор. Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған.

Кесе улы Фәрит Сәғәҙиев - инженер-нефтсе.

Ҡыҙы Мәрйәм Сәғәҙиева (1909-2001), журналист.

Ейәне Сәғәҙиев Артур (1931-1997) - күренекле рәсәй ғалимы, ғәрәп мосолман фәлсәфәһе буйынса ҙур ғалим.

Фәлсәфә фәндәре докторы, профессор.

Фәлсәфә буйынса Ибн-Рушданың, Әбүғәлисинаның фундаменталь хеҙмәттәрҙе өйрәнгән һәм анализлаған.

Әҫәрҙәре һәм хеҙмәттәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • «Классическая арабо-мусульманская философия»
  • «Бәхетһеҙҙәр» (1911)
  • «К чему приводит продажа земли» (1911, «Шура» журналында.
  • Лопе де Веганың «Фуенте Овехуна» («Һарыҡ шишмәһе») драмаһын тәржемә иткән. Был спектакль 20-се йылдарҙа Башҡорт академия драма театрында сәхнәләштерелгән.

Был әҫәрҙәре батшалыҡтың крәҫтиәндәргә йүнәлтелгән сәйәсәтенең колониаль асылын тәнҡитләүгә бағышланған.

1924-1927 йылдарҙа Нәҡи Иҫәнбәт менән авторҙашлыҡта Мәскәүҙә татар телендә уҡыу китабы баҫтырып сығара. «Ҡаҙан утлары» журналында баҫылған мәҡәләһендә Һаҙый Сәғҙи Нәҡи Иҫәнбәтте үҙенең уҡытыусыһы тип атай.

Һаҙый Сәғҙи 1933 йылдың 26 ғинуарында Өфө ҡалаһында вафат була.

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Башҡорт әҙәбиәте 20-се быуат башы. БФАН.
  • Земля салаватская, земля батыра. Уфа, Гилем, 2010, стр. 311-312.

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]