Президент һарайы (Анкара)

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Президент һарайы
төр. Cumhurbaşkanlığı Sarayı
Аҡ һарай
төр. Ak Saray
Президент һарайы, 2014 йыл.
Президент һарайы, 2014 йыл.
Ил Төркиә Төркиә
Ҡала Анкара
Архитектура стиле модернизм
Архитектор Шефик Биркийе
Төҙөлөшө 20112014 йылдар
Материал тимербетон, мәрмәр, гранит

2014

Президент һарайы (төр. Cumhurbaşkanlığı Sarayı, шулай уҡ Аҡ һарайтөр. Ak Saray[1]) — Төркиәнең баш ҡалаһы Анкарала урынлашҡан Төркиә Республикаһы президентының рәсми резиденцияһы. Баһалар буйынса, һарайҙың ҙурлығы баш ҡалаһы Вашингтондағы Аҡ йорттан 50 тапҡырға ҙурыраҡ[2], ә Мәскәүҙәге Кремлдән, Лондондағы Букингем һарайынан[3], һәм шулай уҡ Париж янындағы Версаль һарайынан[4] 3 тапҡырға ҙурыраҡ[5], ҡайһы бер тәнҡитселәр бинаны Бухаресттағы Николае Чаушеску заманындағы Парламент һарайы менән сағыштыраларref name="hurry" />. Бинаны төҙөү Төркиә Рәжәп Тайип Эрдогандың авторитар тенденцияларының дәлиле итеп экологтар һәм оппозиция тарафынан ризаһыҙлыҡ тыуҙыра һәм тәнҡитләнә[6], шул уҡ ваҡытта президент яғында булғандар буйынса һарай «яңы Төркиәгә» ынтылыштың символы булып тора[7].

Тарихы һәм төҙөлөшө[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Башта был һарайҙа Төркиә премьер-министрының канцелярияһы урынлашыуы ниәтләнә һәм уның төҙөлөшө 2011 йылда башлана. Брюсселдә йәшәүсе билдәле төрөк архитекторы Шефик Биркийе бина проектының авторы була[8][9]. Ғәмәлдә булған премьер-министр Рәжәп Тайип Эрдоган 2014 йылғы президень һайлауҙарында еңгәс, шул уҡ йылдың 2 сентябрендә ул бина Төркиә президентының рәсми резиденцияһы булараҡ файҙаланылыуын иғлан итә. Бина Бештеп районы Ататөрктең урман хужалығында төҙөлә, был хужалыҡ 1925 йылда Төркиә Республикаһын нигеҙләүсе һәм беренсе президенты Мостафа Кемал Ататөрк тарафынан нигеҙләнә һәм 1937 йылда дәүләт милкенә тапшырыла. 1992 йылда хужалыҡҡа ҡурсалау зонаһының беренсе дәрәжәһе бирелә, уға ярашлы ошо территорияла барлыҡ төҙөлөштәр тыйылған[10]. 2014 йылдың 4 мартында Анкараның административ суды һарай төҙөлөшөн туҡтатып торорға ҡара сығара. Төркиә Архитекторҙар палатаһы кәңәше буйынса 2014 йылдың 13 мартында Төркиәнең Дәүләт советы был ҡарарҙы хуплай[11]. Әммә Рәжәп Тайип Эрдоган был ҡарарҙы һанға һуҡмай, һәм ошолай итеп әйтә: «емерә алһалар әйҙә емерһендәр. Улар туҡтатырға бойорҙолар, әммә улар мин асасаҡ был бинаның төҙөлөшөн туҡтата алмайҙар. Мин бында буласаҡмын һәм уны файҙаланасаҡмын»[12]. Шулай ҙа төҙөлөштө туҡтатырға хоҡуғы тик Анкара ҡала хакимиәте ҡулында була, был хакимиәт бер ниндәй ҡаршылыҡ белдермәй һәм бинаны төҙөргә бер ниндәйҙә законлы ҡаршылыҡтар булмаған[13]. Шул уҡ ваҡытта, һарай өсөн урынды әҙерләү өсөн йөҙәрләгән ағас ҡырҡылған[4][14]. Төркиәнең Финанс министры Мәхмәт Шимшек буйынса, бинан төҙөүгә бюджеттан 615 миллион АҠШ доллары бүленгән, 2014 йылға ҡарай ошо сумманың 432 миллионы тотонолған булған, ә ҡалған 135 миллион доллары 2015 йылғы бюджетҡа һалынған[4][15][16][17][18]. Бынан башҡа бюджеттан Эрдоганға махсус талаптар буйынса 185 миллионға «Airbus A330-200» самолётын һатып алғандар[19][20], һәм шулай уҡ Истанбулда Хубер һарайы һәм Эгей диңгеҙе яр буйындағы ҡунаҡ йортон реставрациялау ниәтләнә[21]. Ошолар арҡаһында, оппозицияла булған Республика халыҡ партияһының лидеры Кемаль Кылычдароглу былай тип әйтә: «өс миллион кеше эшһеҙ ҡалған илдә солтан үҙе өсөн бөтә нимә төҙөнө. Был һарайҙы төҙөү өсөн һеҙ йөҙләгән ағасты юҡ иттегеҙ»[22].

Асыу һәм файҙаланыу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

2014 йылдың 29 октябрендә Төркиә Республикаһы көнөндә президент Рәжәп Тайип Эрдоган, уның ҡатыны Әминә Эрдоган һәм башҡа рәсми кешеләр булғанда һарай тантаналы рәүештә үҙ ишектәрен аса[23][24]. Шул уҡ көндө президент инаугурацияһы ваҡиғаһы буйынса сара уҙғарырға ниәтләнә, әммә илдең Караман провинцияһындағы шахталарҙа авариялар булғас был сара уҙғарылмай[25][26]. Бынан алып Төркиә премьер-министры Әхмәт Дауытоглуның канцелярияһы Чанкай һарайына күсә[27]

2014 йылдың 28-30 ноябрендә Истанбулда һәм Анкарала булған һәм Эрдоган менән осрашҡан Рим папаһы Франциск һарайҙың тәүге ҡунағы булған[28][29][30][31][32][33][34]. 2014 йылдың 1 декабрендә Эрдоган менән һөйләшеүҙәргә дәүләт визиты менән килгән Рәсәй Федерацияһы президенты Владимир Путин — һарайҙың икенсе ҡунағы була[35][36].

Комната совещаний Конференц-зал Комната переговоров

Архитектураһы һәм интерьеры[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Һарай Анкаранан көнбайышҡа табан ятҡан убаның түбәһендә Ататөрк урман хужалығының 91 мең м² (22,5 акр) территорияһында урынлашҡан. 300 мең м² майҙаны булған комплекс колонналы һәм яҫы ҡыйыҡлы төп бина һәм ике өҫтәлмә биналарҙан тора[37]. Биналар коридоҙар менән 1000 бүлмәләргә бүленгән, улар йәшел мәрмәр һәм ҡыҙғылт гранит менән тышланған[4][38]. Үҙәк бина өс ҡатлы[15], бында модернизм, сәлжүк һәм ғосман архитектураларының элементтары ҡушылған[39], иң яңы хәүефһеҙлек системалары, шул иҫәптән биологик, химик һәм ядро һөжүмдәрен һаҡлай ала алған бункерҙар һәм туннелдәр системаһы менән йыһазландырылған[40], киберһөжүмдәрҙән һәм шпионаждан юғары технологиялы ҡурсалау саралары менән бүлмәләр, электр розеткалары булмаған «һаңғырау» бүлмәләр, һуғыш ваҡиғаһы өсөн махсус бүлмәләр[13], һәм шулай уҡ өҫтәмә ҡунаҡ йорттары, ебәк сүсле штукатуркаһы менән бәҙрәфтәр, ботаника баҡсалары, парк, конгресс-центр бар[41][42].

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. Name of new Presidential compound announced. Daily Sabah (29 октября 2014). 25 ноября 2014 тикшерелгән.
  2. The White House would be a tiny wing of Turkey’s new presidential palace. The Washington Times (30 октября 2014). 25 ноября 2014 тикшерелгән.
  3. Turkish Leader, Using Conflicts, Cements Power. New York Times (31 октября 2014). 25 ноября 2014 тикшерелгән.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 Erdogan presidential palace cost soars for Turkey. BBC News (5 ноября 2014). 25 ноября 2014 тикшерелгән.
  5. Erdogan’s grand palace: Folly or symbol of a new Turkey?. The Times of Israel (9 ноября 2014). 25 ноября 2014 тикшерелгән.
  6. Not Everyone's In Awe Of The Insanely Opulent Turkish Presidential Palace. The Huffington Post (30 октября 2014). 25 ноября 2014 тикшерелгән.
  7. Turkey's new presidential palace unveiled - in pictures. The Guardian (29 октября 2014). 25 ноября 2014 тикшерелгән.
  8. Mimarlar Odası: “AK Saray alaturka tuvalete benziyor”. nediyor.com (5 марта 2014). 25 ноября 2014 тикшерелгән.
  9. Mimar Şefik Birkiye Cumhurbaşkanlığı sarayını anlattı. magazinavrupa.com (11 ноября 2014). 25 ноября 2014 тикшерелгән.
  10. Turkish president Erdogan unveils his new palace of a thousand rooms. Euronews (29 октября 2014). 25 ноября 2014 тикшерелгән.
  11. Başbakanlık Sarayı’ndan sonra Meclis Kompleksi’ne de durdurma. Zaman (15 марта 2014). 25 ноября 2014 тикшерелгән.
  12. Erdoğan: Güçleri yetiyorsa yıksınlar. Posta (5 марта 2014). 25 ноября 2014 тикшерелгән.
  13. 13,0 13,1 Erdogan's $350M presidential palace. Al Monitor (17 сентября 2014). 25 ноября 2014 тикшерелгән.
  14. Эрдоган открыл тысячекомнатный президентский дворец. Lenta.ru (30 октября 2014). 25 ноября 2014 тикшерелгән.
  15. 15,0 15,1 Erdoğan's 'Ak Saray' likened to Alamut Castle, Ceausescu’s Palace. Hurriyet Daily News (5 ноября 2014). 25 ноября 2014 тикшерелгән.
  16. Эрдоган отверг критику по поводу нового президентского дворца. РИА Новости (6 ноября 2014). 25 ноября 2014 тикшерелгән.
  17. Дворец Эрдогана оказался больше Кремля. BBC Russian (6 ноября 2014). 25 ноября 2014 тикшерелгән.
  18. Турция потратила на дворец для президента Эрдогана 615 млн долларов, а еще 185 млн потратят на самолет. NEWSru.com (6 ноября 2014). 25 ноября 2014 тикшерелгән.
  19. Şimşek: Ak-Saray'ın maliyeti 1 milyar 370 milyon lira, uçak ise 185 milyon dolar. Zaman (4 октября 2014). 25 ноября 2014 тикшерелгән.
  20. Сарай султана Эрдогана. Новые известия (7 ноября 2014). 25 ноября 2014 тикшерелгән.
  21. Recep Tayyip Erdogan: The ‘new sultan’ now has a new palace – and it has cost Turkish taxpayers £400m. The Independent (5 ноября 2014). 25 ноября 2014 тикшерелгән.
  22. Turkey's president moves into world's biggest palace costing £384 million. The Telegraph (5 ноября 2014). 25 ноября 2014 тикшерелгән.
  23. October 29 Republic Day reception will be held in Beştepe. TRT (16 октября 2014). 25 ноября 2014 тикшерелгән.
  24. Köşk’ün yeni adı: Cumhurbaşkanlığı Sarayı. Milliyet (29 октября 2014). 25 ноября 2014 тикшерелгән.
  25. New presidential palace opens in Turkey. Middle East Eye (29 октября 2014). 25 ноября 2014 тикшерелгән.
  26. Эрдоган открыл президентский дворец стоимостью в €270 млн. Хартия 97 (30 октября 2014). 25 ноября 2014 тикшерелгән.
  27. Cumhurbaşkanlığı Sarayı kapılarını açıyor. Deutsche Welle (29 октября 2014). 25 ноября 2014 тикшерелгән.
  28. Pope to be first foreign guest at Turkey's new presidential palace. Hurriyet Daily News (8 ноября 2014). 25 ноября 2014 тикшерелгән.
  29. Pope Francis To Visit Turkey In November Following Invitations From Erdogan, Bartholomew. The Huffington Post (9 сентября 2014). 25 ноября 2014 тикшерелгән.
  30. Programme of Pope Francis' apostolic trip to Turkey. News.va. 25 ноября 2014 тикшерелгән.
  31. Папа Франциск начинает визит в Турцию. BBC Russian (28 ноября 2014). 28 ноября 2014 тикшерелгән.
  32. Папа римский призвал помочь беженцам из Сирии и Ирака. BBC Russian (28 ноября 2014). 28 ноября 2014 тикшерелгән.
  33. Папа Римский призвал мусульман бороться с ИГ. Lenta.ru (28 ноября 2014). 30 ноября 2014 тикшерелгән.
  34. Папа Франциск посетил Голубую мечеть в Стамбуле. BBC Russian (29 ноября 2014). 30 ноября 2014 тикшерелгән.
  35. 1 декабря Владимир Путин посетит с рабочим визитом Турцию. Kremlin.ru (24 ноября 2014). 30 ноября 2014 тикшерелгән.
  36. Нужен нам берег турецкий. Президент России Владимир Путин едет с госвизитом в Турцию. Lenta.ru (30 ноября 2014). 30 ноября 2014 тикшерелгән.
  37. Turkey's new presidential "White Palace" to cost over $500 million. The Daily Mail (4 ноября 2014). 25 ноября 2014 тикшерелгән.
  38. Bir köşk hikayesi. Milliyet (9 ноября 2014). 25 ноября 2014 тикшерелгән.
  39. $615 Million Price Tag Revealed for Turkey’s Controversial Presidential Palace. Newsweek (5 ноября 2014). 25 ноября 2014 тикшерелгән.
  40. Erdogan’s new $350 mln palace draws controversy. Аль-Арабия (1 ноября 2014). 25 ноября 2014 тикшерелгән.
  41. Больше, чем Кремль. Русская планета (6 ноября 2014). 25 ноября 2014 тикшерелгән.
  42. New Presidential palace to be opened on Republic day. Daily Sabah (17 октября 2014). 25 ноября 2014 тикшерелгән.

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]