Солтанова Мәрйәм Тимербулат ҡыҙы

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Солтанова Мәрйәм Тимербулат ҡыҙы
Тыуған көнө:

1859

Тыуған урыны:

билдәһеҙ

Ил:

Flag of Russia.svg Рәсәй империяһы
Flag of the Soviet Union (1924–1955).svg СССР

Вафат булған көнө:

март 1928

Вафат булған урыны:

билдәһеҙ

Мәрйәм Солтанова уҡыусы ҡыҙҙар менән

Солтанова Мәрйәм Тимербулат ҡыҙы (?[1] — март 1928) — йәмәғәт эшмәкәре, меценат.

Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Мәрйәм Солтанова йәшәгән йорт, Өфө, Туҡай урамы,33

Ҡазан ҡатын-ҡыҙҙар гимназияһын тамамлай. Марьям 1886 йылда Арыҫланғәли Мөхәммәтъяр улы Солтановҡа кейәүгә сыға (1862-1908). Арыҫланғәли Ырымбур мосолман дин башлыҡтары йыйылышы мөфтиәтенең улы була.

Ире вафат булғандан һуң, 1908 йылда, Мәрйәм Солтанова үҙенең әтиһе туй бүләге итеп биргән Спасская урамындағы 1-се һанлы йортта (хәҙер — Новомостовая урамы) йәтимә кыҙҙар өсөн приют аса. XIX быуат аҙағында Марьям Солтанова Уфалагы үҙенә яҙылған йортта мосолман Ҡатын – кыҙҙар йәмғиәте, өлкән йәштәге ирҙәр һәм мосолман диненән булған малайҙар өсөн Воскресенская урамындағы 54се һанлы йортта етемдәр йорто (приют) аса. 1908 йылдың ғинуарында һайланғандан һуң 1914 йылға тиклем Мәрйәм Тимербулат ҡыҙы Өфө мосолман ҡатын-ҡыҙҙар йәмғиәтенең рәйесе була[2]

1913 йылда Өфөлә Спасская урамындағы үҙ өйҙәрендә (Өфөнең хәҙерге Аксаков баҡсаһына ҡаршы) мосолман ғаиләһенән булған кыҙҙар өсөн татар мәктәбе асалар, уҡыу бушлай була, бында татар һәм башҡорт ғаиләләренән кыҙҙар уҡыған. Унда тәрбиәләнеүселәрҙе донъяуи һәм дини дисциплиналарға өйрәткәндәр. Мәктәп 1917 йылға тиклем эшләй.

1913 йылда Мәрйәм Солтанова атаһынан мираҫҡа ҡалған йортто етем ҡыҙҙар өсөн приютҡа тапшыра.

Мәрйәм Тимербулат ҡыҙы шулай уҡ Өфө һәм Өфө губернаһының уҡыу йорттарына ҡулдан килгәнсе ярҙам күрһәтә. 1926 йылға тиклем Өфөләге етемдәр өсөн приютты тотошлай финанслай.

1926 йылда ир туғандары менән хаж сәфәре ҡыла, уны һөйөклө атаһы Тимербулат Аҡсурин рухына бағышлай.

1928 йылдың мартында ҡаты ауырыуҙан һуң вафат була.

Хәтер[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Өфөләге Мәрйәм Тимербулат ҡыҙы йәшәгән йорт (Туҡай урамы, 33) — архитектура ҡомартҡыһы исемлегенә ингән. Йортта Мәрйәм Солтанованың инициалдары менән «МС» вензеле һаҡланған[3].
  • Хәҙерге көндә Мәрйәм Солтанованың исеме Башҡортостан мосолмандарының диниә назараты мәҙрәсәһенә бирелгән. Адресы: Өфө ҡалаһы, Мостай Кәрим урамы, 3 йорт.

Ғаиләһе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Тимербулат Ҡурамша улы Аксурин
Атаһы Тимербулат Ҡурамша улы Аҡсурин, Сембер губернаһы эшҡыуары, фабрикант,кенәз Аҡсуриндар нәҫеленән ти иҫәпләнә, әсәһе - Зөһрә Аҡсурина.
Ире — Солтанов Арыҫланғәли (1886 йылдан никахта). Сығышы менән башҡорт дворяндары Солтановтар нәҫеленән. Ҡала думаһы гласныйы, Ырымбур мосолман дини йыйылышы М. М. Солтановтың улы.
Балалары булмай.

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. В 2014 году в Башкортостане будут отмечать 155 лет со дня её рождения.
  2. Алсу Зиннатуллина. 2018 йылдың 28 декабрь көнөндә архивланған.
  3. Гюльнара Иксанова. Есть в городе моём укромный уголок…// «Республика Башкортостан», 21 октября 2006 года, № 206.

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Махмутова А.Х. Женщины рода Акчуриных // Симбирский научный вестник. – 2016. - №1 (23) – С. 152 – 156.