Теология

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Теология
Код по Регенсбургской классификации B
Өйрәнеү объекты Дин һәм вера[d]
Код CIP 39.06 һәм 39.0601
Commons-logo.svg Теология Викимилектә

Илаһиәт (правосл. богословие) йәки теоло́гия ( грек. θεολογία - грек. θεός «Бог» + грек. λόγος)  — ниндәйҙер динде йәки дини тәғлимәтте систематик юл менән бәйән итеү йәки шәрехләү [1].

Теология дин ғилеменән һәм дин фәлсәфәһенән башҡа өлкә [2].

Илаһиәт, «богословие» (теология, бор. грек. θεολογία, лат. theologia) төрлө заманда төрлө мәғәнәлә ҡулланылған [3]. Илаһи көс тураһында ғилем мәғәнәһендә «теология» төшөнсәһе XIII быуаттың тәүге яртыһында, Абелярҙың «Христианская теология» (Theologia christiana) тигән китабы сыҡҡандан һәм Париж университетында теология факультеты асылғандан һуң нығына[3][4].

ХХ быуаттың абруйлы мосолман ғалимдарының береһе Әбүл Әғлә Мәүдүди

«Богословие» һәм «теология» урыҫ телендә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Урыҫ телендә «теология» һүҙендәге тәүге «т» хәреф латин теле аша инеүен күрһәтә, был һүҙ, «богословие» төшөнсәһенән айырмалы, боронғо грек теленән ингән θεολογία менән бер үк түгел[5][6]. Урыҫ православиеһында үҙ тарафына бары тик «богословие» төшөнсәһе генә ҡулланылыуы тотороҡло күҙәтелә [7]. Әммә урыҫ богословиеһы көнбайыш теологияһы хәрәкәтен күҙәтеп бара,һаҡлыҡ менән ҡуллана һәм уның бай ҡаҙаныштарын үҙ маҡсаттарында бик оҫта файҙалана [8]

Ислам илаһиәте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

[10].

Христиан богословиеһы (теология)[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Богословие дисциплинаһы тармаҡтары:

  • Догмат (фундаменталь, теоретик) йәки системалы богословие:
    • триадология — Троица тураһында ғилем
    • ангелология — фәрештәләр тураһында тәғлимәт
    • антропология — кеше тураһында тәғлимәт
    • хамартология — гонаһ тураһында тәғлимәт
    • понерология — яуызлыҡ тураһында тәғлимәт
    • христология — Иисус Христос тәбиғәттәре һәм йөҙө тураһында тәғлимәт
    • сотериология — ҡотолоу тураһында тәғлимәт
    • экклезиология — Сиркәү тураһында тәғлимәт
    • иконология — иконалар тураһында тәғлимәт
    • сакраментология — йәшерен серҙәр тураһында тәғлимәт
    • эсхатология — донъяның ахырғы яҙмыштары тураһында тәғлимәт
  • апологетика — рациональ ысулдар ярҙамында динде нигеҙләү
  • Сағыштырыулы богословие — башҡа диндәр нигеҙҙәренә компаратив анализ
  • Пастырь богословиеһы:
    • литургика — ғибәҙәт теория һәм практикаһы
    • гомилетика — вәғәз теорияһы һәм практикаһы
    • катехитика — дин тураһында башланғыс тәғлимәт
    • каноника — сиркәү хоҡуҡиәте теорияһы
  • Әхлаҡ богословиеһы 
  • Библия богословиеһы:
    • экзегетика — библия текстарына тәнҡитле аңлатыу йәки интерпретация
    • герменевтика — дини сығанаҡтарҙы тәфсирләү теорияһы һәм методологияһы
    • исагогика — библеистика бүлеге.
  • Тарихи богословие:
    • сиркәү археологияһы —сиркәү һәм Библия тарихы
    • библия тарихы
    • Боронғо Сиркәү тарихы
    • византология
    • урындағы сиркәүҙәр тарихы
    • РПЦ тарихы

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. Богословие // Большой толковый словарь русского языка. / Ред. С. А. Кузнецов. — СПб.: Норинт. 1998.
  2. Головушкин Д. А., Гончаров С. А., Григоренко А. Ю., Кудряшов В. М. и др. Религиоведение. Уч. пособие для студ. пед. вузов — Издат. дом «Питер», 2008. — Б. 14. — 507 б. — ISBN 9785911808662.
  3. 3,0 3,1 Богословие // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (рус.)
  4. ТеологияНовой философской энциклопедии
  5. Современный русский язык: Лексикология. Фразеология. Лексикография. Фонетика. Орфоэпия. Графика. Орфография. Учебное пособие. Г. М. Алексейчик, Н. И. Астафьева, И. А. Киселёв и др. — Мн., изд. Вышэйшая школа, 1990.
  6. С. С. Хоружий «Философия и теология: старые и новые парадигмы отношений», Часть 3.
  7. И. И. Иванова. К вопросу о зависимости религиозной философии от теологии. Или богословия? // Credo new. 2004. № 1(37). — С.171-189.
  8. Конференция, посвящённая 200-летию со дня рождения И. В. Киреевского http://www.pravoslavie.ru/news/17261.htm
  9. Shafi, Ma’ariful Qur’an, Maktaba-e-Darul-Uloom, Karachi, 2003, vol. 1, p. 411
  10. Rodinson M. La fascination de l’Islam. Nijmegen, 1978. с. 94.

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

фәнни
публицистика

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]