Терпеләр

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Унда күсергә: төп йүнәлештәр, эҙләү
Терпеләр
Ябай терпе (Erinaceus europaeus)
Ябай терпе (Erinaceus europaeus)
Фәнни классификация
Халыҡ-ара фәнни исеме

Erinaceidae G. Fischer, 1814

Wikispecies-logo.svg
Викитөркөмдә
Систематика
Commons-logo.svg
Викиһаҡлағыста
рәсемдәр
ITIS   552310
NCBI   9363
EOL   6873844


Терпеләр (лат. Erinaceidae) — афроевразия имеҙеүселәр ғаиләһенән моно төр; терпе һымаҡтар отряды. (лат Erinaceomorpha). Барлығы 23 төрө билдәле, улар 7 ырыуға бүленә, ике аҫ ғаилә : ысын терпеләр һәм ҡомаҡ һымаҡ терпеләр (гимнурҙар); күпселек илдәрҙә йәшәй, бөжәктәр менән туҡлана торған һәм шул яғы менән ауыл хужалығы өсөн файҙалы булған имсәкле кейек[1]; һырты энә менән ҡапланған бәләкәй йәнлек[2].

Ҡылыҡһырлама[үҙгәртергә | Cығанаҡ кодты үҙгәртергә]

Башҡортостанда ике төрө бар: ябай терпе һәм ҡолаҡлы терпе. Ябай терпенең оҙонлоғо 23,7-27,2 см тирәһендә була, ауырлығы 240-250 грамға етә. Ул урман ситтәрендә, аҡландарҙа, ҡырҡындыларҙа йәшәй. Һаҙлы урындарҙы, ҡуйы урмандарҙы яратмай.

Йәшәү рәүеше[үҙгәртергә | Cығанаҡ кодты үҙгәртергә]

Терпе эңерҙә, төндә һунарға сыға, көндө ояһында үткәрә. Ауған ағас тамырҙары аҫтында, эре үлән төбөнә япраҡтарҙан, ҡыу үләндәрҙән, ваҡ ботаҡтарҙан оя яһай. Ер һарҡып, һалҡындар бөткәнсе шул ояһында йоҡлай.

Терпе йоҡлаған осорҙа

Ҡолаҡлы терпе йыш ҡына ирлән, йомран, һыуһар өңөн файҙалана.

Үрсеүе[үҙгәртергә | Cығанаҡ кодты үҙгәртергә]

Май — июнь айҙарында 2-6 бала килтерә, 3-4 сәғәттән балаларының энәләре ҡалҡа башлай. 5-6 көндән энәләре күренерлек була. Егерме көндән күҙҙәре асыла, энәләре ҡоңғорт төҫкә инә һәм ҡата. Терпе балаларын имеҙеп үҫтерә.

Туҡланыуы[үҙгәртергә | Cығанаҡ кодты үҙгәртергә]

Терпе аҙыҡҡа талымһыҙ, нимә тура килһә, шуны ашай.

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | Cығанаҡ кодты үҙгәртергә]

  1. Терминологический словарь по зоологии. Русско-башкирский и башкирско-русский (Т.Г.Баишев, 1952)
  2. Толковый словарь современного башкирского литературного языка. (под. ред З.Г.Ураксина, 2005)


Әҙәбиәт[үҙгәртергә | Cығанаҡ кодты үҙгәртергә]

Һылтанмалар[үҙгәртергә | Cығанаҡ кодты үҙгәртергә]