Төрөк лираһы

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Унда күсергә: төп йүнәлештәр, эҙләү

Türk Lirası  (төр.)
Turkish Lira  (англ.)
Nouvelle Livre  (фр.)

2002 йылғы  миллион лира 1976 йылғы  лира
2002 йылғы миллион лира 1976 йылғы лира
Кодтар һәм и символдар
ISO 4217 кодтары TRY (949)
Символы
Знак валюты TRY не найден
Әйләнеш территорияһы
Эмитент Төркиә Төркиә
Рәсми Флагификация
Сығарылма һәм параллель берәмектәре
Бүленгән Ҡуруш (тимер аҡса) (1100)
пара (тимер аҡса)[a 1] (14000)
Ҡулланыуҙа булған ваҡ аҡсалар һәм банкноталар
Ваҡ аҡсалар 1, 5, 10, 25, 50 ҡуруш, 1 лира
Банкноталар 5, 10, 20, 50, 100, 200 лира
Тарих
Период введения 29.10.1923—1927
Элек эшләүсе-валюта Төрөк (ғосман) лираһы
Хроника Төрөк (иҫке) лираһы (TRL • —31.12.2005)
Төрөк (яңы) лираһы (TRY • 01.01.2005 →)
Ваҡ аҡсалар һәм банкноталар етештереү
Эмиссион үҙәк Төркиә Республикаһының Үҙәк банкы
www.tcmb.gov.tr
Аҡса һуғыу йорто Төркиә дәүләт аҡса һуғыу йорто
www.darphane.gov.tr
2014 йылда инфляция
Инфляция 9,38% (апрель)
источник
  1. 2005 йылғаса
Commons-logo.svg [[commons:Category:Money of Turkey|]] Викимилектә

Төрөк лираһы (төрөк.Türk Lirası) — Төркиәнең аҡса берәмеге. 1923 йылдың 29 октябрендә Ататөрк үткәргән реформалар барышында ғосман лираһына алмашҡа индерелә. 2005 йылға тиклем лира = 100 ҡуруш = 4000 пара.

XX быуат аҙағы — XX быуат башында инфляция юғары булғанлыҡтан хаҡы бик ныҡ төшә. 2005 йылдың 1 ғинуарынан, Төркиә Республикаһы Милли банкы тарафынан инфляцияға ҡаршы уңышлы саралар күрелгәндән һуң, деноминация үткәрелә һәм «яңы төрөк лираһы» (төр. Yeni Türk Lirası) индерелә, ул 1 000 000 иҫкегә тиң була; 2009 йылдың 1 ғинуарынан валютаның рәсми атамаһында «яңы» һүҙе ҡулланылмай.

1 төрөк лираһы = 100 ҡуруш.

Төрөк лираһы (2009 йылдың 1 ғинуарынан)[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

2009 йылдың 1 ғинуарынан Төркиә валютаһы ҡабат «төрөк лираһы» тип йөрөтөлә. Тимер аҡсаларҙың һәм банкноталарҙың номиналдарында «яңы» (yeni) тигән һүҙ булмаған яңы сериялары сығарыла.

Тимер аҡсалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Яңы тимер аҡсалар 1, 5, 10, 25, 50 ҡуруш һәм 1 лира номиналлы итеп сығарыла. Тимер аҡсаларҙың бөтәһендә лә Мостафа Кәмал Ататөрктөң бер үк портреты төшөрөлгән.

2009 йылдан Төркиәнең тимер аҡсалары
Һүрәтләнеше Номиналы Техник тасуирламаһы Һүрәтләнеше Һуғылыу датаһы
Аверсы Реверсы Диаметры Ҡалынлығы Массаһы Составы Ҡыры Аверсы Реверсы Һуғылышы Әйләнешкә сығыуы
1kr obverse.png 1kr reverse.png 1 ҡуруш 16,5 мм 1,35 мм 2,2 г 70 % баҡыр

30 % цинк

Шыма Номиналы, биҙәге, һуғылған йылы «TÜRKİYE CUMHURİYETİ»,

Мостафа Кәмал Ататөрк

2008 1 ғинуар 2009
5kr obverse.png 5kr reverse.png 5 ҡуруш 17,5 мм 1,65 мм 2,9 г 65 % баҡыр

18 % никель
17 % цинк

Шыма Номиналы, биҙәге, һуғылған йылы «TÜRKİYE CUMHURİYETİ»,

Мостафа Кәмал Ататөрк

2008 1 ғинуар 2009
10kr obverse.png 10kr reverse.png 10 ҡуруш 18,5 мм 1,65 мм 3,15 г 65 % баҡыр

18 % никель
17 % цинк

Шыма Номиналы, биҙәге, һуғылған йылы «TÜRKİYE CUMHURİYETİ»,

Мостафа Кәмал Ататөрк

2008 1 ғинуар 2009
25kr obverse.png 25kr reverse.png 25 ҡуруш 20,5 мм 1,65 мм 4 г 65 % баҡыр

18 % никель
17 % цинк

Зырлы Номиналы, биҙәге, һуғылған йылы «TÜRKİYE CUMHURİYETİ»,

Мостафа Кәмал Ататөрк

2008 1 ғинуар 2009
50kr obverse.png 50kr reverse.png 50 ҡуруш 23,85 мм 1,9 мм 6,8 г Тышҡы ҡулсаһы:

65 % баҡыр
18 % никель
17 % цинк

Урта өлөшө:
79 % баҡыр
4 % никель
17 % цинк

Зырлы Номинал, Истанбул, аҫылмалы күпер, һуғылыу йылы «TÜRKİYE CUMHURİYETİ»,

Мостафа Кәмал Ататөрк

2008 1 ғинуар 2009
1TL obverse.png 1TL reverse.png 1 лира 26,15 мм 1,9 мм 8,2 г Тышҡы ҡулсаһы:

79 % баҡыр
4 % никель
17 % цинк

Урта өлөшө:
65 % баҡыр
18 % никель
17 % цинк

«T.C.» хәрефтәре һәм ләлә Номиналы, биҙәге, һуғылған йылы «TÜRKİYE CUMHURİYETİ»,

Мостафа Кәмал Ататөрк

2008 1 ғинуар 2009
Масштаб изображений — 2,5 пикселя на миллиметр.

Банкноталар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

2009 йыл өлгөһөндәге банкноталар
Һүрәтләнеше Номиналы

(лира)

Үлсәмдәре

(мм)

Төп

төҫтәре

Һүрәтләнеше
Йөҙ яғы Кире яғы Йөҙ яғы Кире яғы
5 Türk Lirası front.jpg 5 Türk Lirası reverse.jpg 5 130×64 һоро Мостафа Кәмал Ататөрк портреты Профессор Айдын Сайылы портреты, Ҡояш системаһының фрагменты, атом структураһы һәм ДНК сынйырының өлөшө
10 Türk Lirası front.jpg 10 Türk Lirası reverse.jpg 10 136×64 ҡыҙыл Профессор Джахит Арф портреты, математик формулалар (Хассе-Арф теоремаһы)
20 Türk Lirası front.jpg 20 Türk Lirası reverse.jpg 20 142×68 йәшел Мимар Кәмәлетдин портреты, Ғази университеты һүрәте, акведук, геометрик фигуралар: куб, шар, цилиндр
50 Türk Lirası front.jpg 50 Türk Lirası reverse.jpg 50 148×68 һары ҡыҙыл Яҙыусы Фатма Алийә Топуз портреты, ҡағыҙ өйөмө, перо менән ҡара һауыты, китаптар
100 Türk Lirası front.jpg 100 Türk Lirası reverse.jpg 100 154×72 зәңгәр Музыкант Бухуризадә Итри портреты, Руми һыны, музыка ҡоралдары, нота билдәләре
200 Türk Lirası front.jpg 200 Türk Lirası reverse.jpg 200 160×72 алһыу Шағир Юнус Эмре портреты, Юнус төрбәһе, осоп йөрөгән күгәрсендәр, раузалар
Һүрәттәрҙең масштабы — 1 пиксель/мм.

Төрөк лираһының символы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Currency sign

2012 йылдың 1 мартында төрөк лираһының уникаль билдәһе барлыҡҡа килеүе хаҡында иғлан ителә[1][2]. Авторы — Түлай Лале (Tülay Lale), уның тәҡдиме финалға сыҡҡан дүрт дәғүәсенең эше араһынан һайлап алына[3].

Символ ике тапҡыр һыҙылған L хәрефенән (төрөк. төр. Lirası, ингл. Liraингл. ингл. Lira) ғибәрәт, ул шулай уҡ t хәрефенә лә (төрөк.төр. Türkтөр. Türk, ингл. ингл. Turkish) ишара яһай[4][5].ингл. Turkishингл. Lira

2012 йылда Юникод стандартына индерелә, коды — U+20BA (₺).

Валюта курсы режимы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Әле Төркиәлә тирбәлеүсән валюта курсы файҙаланыла. Курс сәйәсәтенең һөҙөмтәлелек критерийы (курс якоры) булып  инфляция күрһәткестәре хеҙмәт итә.

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]