Баҡыр

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Унда күсергә: төп йүнәлештәр, эҙләү
29 НикельБаҡырЦинк
Cu

Ag
Водород Гелий Литий Бериллий Бор Углерод Азот Кислород Фтор Неон Натрий Магний Алюминий Кремний Фосфор Көкөрт Хлор Аргон Калий Кальций Скандий Титан Ванадий Хром Марганец Тимер Кобальт Никель Баҡыр Цинк Галлий Германий Мышьяк Селен Бром Криптон Рубидий Стронций Иттрий Цирконий Ниобий Молибден Технеций Рутений Родий Палладий Көмөш Кадмий Индий Олово Сурьма Теллур Иод Ксенон Цезий Барий Лантан Церий Празеодим Неодим Прометий Самарий Европий Гадолиний Тербий Диспрозий Гольмий Эрбий Тулий Иттербий Лютеций Гафний Тантал Вольфрам Рений Осмий Иридий Платина Алтын Тере көмөш Таллий Свинец Висмут Полоний Астат Радон Франций Радий Актиний Торий Протактиний Уран Нептуний Плутоний Америций Кюрий Берклий Калифорний Эйнштейний Фермий Менделевий Нобелий Лоуренсий Резерфордий Дубний Сиборгий Борий Хассий Мейтнерий Дармштадтий Рентгений Коперниций Унунтрий Унунквадий Унунпентий Унунгексий Унунсептий УнуноктийЭлементтарҙың периодик системаһы
29Cu
Cubic-face-centered.svg
Electron shell 029 Copper.svg
Ябай матдәнең тышҡы күренеше
Cuivre Michigan.jpgһығылмалы металл алтын-алһыу төҫ менән
Атом үҙенсәлектәре
Исеме, символы, номеры

Баҡыр/Медь/Cuprum (Cu), 29

Атом массаһы
(моляр массаһы)

63,546(3)[1] а. м. б. (г/моль)

Электрон конфигурация

[Ar] 3d10 4s1

Атом радиусы

128 пм

Химик үҙенсәлектәре
Ковалент радиус

117 пм

Ион радиусы

(+2e) 73 (+1e) 77 (K=6) пм

Электроотиҫкәрелек

1,90 (Полинг шкалаһы)

Электрод потенциалы

+0,337 В/ +0,521 В

Окисланыу дәрәжәһе

3, 2, 1, 0

Ионлашыу энергияһы
(первый электрон)

745,0 (7,72) кДж/моль (эВ)

Ябай матдәнең термодинамик үҙенсәлектәре
Тығыҙлыҡ (н. ш.)

8,92 г/см³

Иреү температураһы

1356,55 K (1 083,4 °С)

Ҡайнау температураһы

2840,15 K

Иреү йылылығы

13,01 кДж/моль

Парға әйләнеү йылылығы

304,6 кДж/моль

Моляр йылы һыйышлығы

24,44[2] Дж/(K·моль)

Моляр күләм

7,1 см³/моль

Ябай матдәнең кристалл рәшәткәһе
Рәшәткә структураһы

куб ҡыр-үҙәкле

Рәшәткә параметры

3,615 Å

Дебай температураһы

315 K

Башҡа характеристикалар
Йылы үткәреүсәнлек

(300 K) 401 Вт/(м·К)

29
Баҡыр
Cu
63,546
3d104s1

Баҡыр — химик элементтарҙың периодик таблицаһында атом һаны буйынса 29-сы элемент, беренсе группаның өҫтәмә төркөмөндә, дүртенсе периодында урынлашҡан. Cu (лат. Cuprum) символы менән билдәләнә. Һығылмалы алтын-ал төҫлө металл (оксид плёнкаһы булмағанда ал төҫтә). Кешелек боронғо замандан ҡуллана.

Тарихы һәм исеменең килеп сығышы[үҙгәртергә | Cығанаҡ кодты үҙгәртергә]

Руданан айырып алыуы сағыштармаса еңел һәм иреү температураһы түбән булғанға кеше үҙләштергән иң беренсе металдарҙың береһе. Боронғо заманда аҡ ҡурғаш менән ҡатнашмаһы — бронза ҡорал эшләү өсөн ҡулланылған.

Латинса исеме Cuprum баҡыр табылған Кипр утрауы исеменән килә.

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | Cығанаҡ кодты үҙгәртергә]

  1. Michael E. Wieser, Norman Holden, Tyler B. Coplen, John K. Böhlke, Michael Berglund, Willi A. Brand, Paul De Bièvre, Manfred Gröning, Robert D. Loss, Juris Meija, Takafumi Hirata, Thomas Prohaska, Ronny Schoenberg, Glenda O’Connor, Thomas Walczyk, Shige Yoneda, Xiang‑Kun Zhu. Atomic weights of the elements 2011 (IUPAC Technical Report) (инг.) // Pure and Applied Chemistry. — 2013. — Т. 85. — № 5. — С. 1047-1078. — DOI:10.1351/PAC-REP-13-03-02
  2. Редкол.:Кнунянц И. Л. (гл. ред.) Химическая энциклопедия: в 5 т — М.: Советская энциклопедия, 1992. — Т. 3. — Б. 7. — 639 б. — 50 000 экз. — ISBN 5-85270-039-8.