Дубний

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Дубний
Логотип
Хөрмәтенә аталған Дубна
Асыусы йәки уйлап табыусы Альберт Гиорсо[d]
Асыу датаһы 1967
Элемент символы Db[1]
Атом һаны 105
Позиция в Юникоде 289C0[2]
Схематичная иллюстрация
Commons-logo.svg Дубний Викимилектә
105
Дубний
(268)
5f146d37s2

Дубний (лат. Dubnium, Db) — Менделеевтың периодик таблицаһының 7-се осор, 5-се төркөм элементы. Тәртип номеры - 105.

СССР-ҙа һәм Рәсәйҙә 1997 йылға тиклем — 105-й Менделеевтың элементтар таблицаһында 105-се элемент нильсборий(Ns) исеме менән билдәле булған.

Символы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Дубний элементының символы - Db (Дубний тип уҡыла).

Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

105-се элемент беренсе тапҡыр Дубна ҡалаһында 1970 йылда Г.Н.Флёров төркөмө тарафынан 243</nowiki>Am ядроларын 22</nowiki>Ne[3] иондары менән бомбаға тотоу юлы менән алынған.

Берклиҙа (АҠШ) 249</nowiki>Cf+15Н260Db+4n[4] реакциялары шулай уҡ үҙ аллы үткәрелеп, асыш яһалған булған. ИЮПАК-тың эшсе төркөмө 1993 йылда, 105 -се элементты асыу хөрмәте Дубна менән Беркли төркөмдәре араһында бүленергә тейеш, тигән һығымтаға килгән[5].

Исеменең килеп сығышы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Совет тикшеренеүселәре яңы элементты Нильс Бор хөрмәтенә нильсборий (Ns) тип атарға тәҡдим иткән [6], американдар — урандың үҙлегенән бүленеүен (рус. спонтанное деление) асҡан авторҙарҙың береһе Отто Һан хөрмәтенә һаний (Ha)[4]., ИЮПАК комиссияһы 1994 йылда Жолио-Кюри хөрмәтенә жолиотий (Jl) тигән исем тәҡдим иткән булған [7]; быға тиклем элемент рәсми рәүештә грекса һандар исеменән — уннилпентиум (Unp) тип аталған, йәғни ябай 105 һаны. Төрлө йылдарҙа баҫтырып сығарылған таблицаларҙа элементтың Ns, На, Jl символдарын күрергә була. ИЮПАК-тың 1997 йылдағы йомғаҡлаусы ҡарарына ярашлы, Дубна ҡалаһындағы Рәсәй буйынсаБерләштерелгән ядро тикшеренеүҙәре институты хөрмәтенә был элемент дубний исемен алған[8].

Билдәле изотоптары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Изотоп Масса Ярым тарҡалыу осоро[9] Тарҡалыу тибы
255Db 255 с α-тарҡалыу в 251Lr (80 %);
үҙлегенән бүленеү
256Db 256 с α-тарҡалыу в 252Lr (64 %);
β-тарҡалыу в 256Rf (36 %);
үҙлегенән бүленеү (0,02 %)
257Db 257 с α-тарҡалыу в 253Lr
258Db 258 4,0 ± 1,0 с α-тарҡалыу в 254Lr (67 %);
β-тарҡалыу в 258Rf
259Db 259 0,51 ± 0,16 с α-тарҡалыу в 255Lr
260Db 260 1,52 ± 0,13 с α-тарҡалыу в 256Lr
261Db 261 1,8 ± 0,4 с α-тарҡалыу в 257Lr
262Db 262 35 ± 5 с α-тарҡалыу в 258Lr (67 %);
үҙлегенән бүленеү
263Db 263 с үҙлегенән бүленеү (55 %);
α-тарҡалыу в 259Lr (41 %);
β-тарҡалыу в 263Rf (3 %)
267Db 267 мин. үҙлегенән бүленеү
268Db 268 ч. үҙлегенән бүленеү

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. Wieser M. E., Coplen T. B. Atomic weights of the elements 2009 (IUPAC Technical Report) // Pure and Applied ChemistryIUPAC, 2010. — Vol. 83, Iss. 2. — P. 359–396. — ISSN 0033-4545; 1365-3075; 0074-3925doi:10.1351/PAC-REP-10-09-14
  2. https://www.cns11643.gov.tw/wordView.jsp?ID=733552
  3. G. N. Flerov et al. On the synthesis of element 105 // Nuclear Physics A. — 1970. — Т. 160. — № 1. — С. 181-192.
  4. 4,0 4,1 Albert Ghiorso et al. New Element Hahnium, Atomic Number 105 // Physical Review Letters. — 1970. — Т. 24. — № 26. — С. 1498 - 1503.
  5. R. C. Barber et al. Discovery of the transfermium elements // Pure and Applied Chemistry. — 1993. — Т. 65. — № 8. — С. 1757-1814.
  6. См., например, G. N. Flerov and G. M. Ter-Akopian Synthesis and study of atomic nuclei with Z > 100 // Progress in Particle and Nuclear Physics. — 1987. — Т. 19. — С. 197-239.
  7. Commission on Nomenclature of Inorganic Chemistry Names and symbols of transfermium elements (IUPAC Recommendations 1994) // Pure and Applied Chemistry. — 1994. — Т. 66. — № 12. — С. 2419-2421.
  8. Commission on Nomenclature of Inorganic Chemistry Names and symbols of transfermium elements (IUPAC Recommendations 1997) // Pure and Applied Chemistry. — 1997. — Т. 69. — № 12. — С. 2471-2473.
  9. Nudat 2.3