Неодим

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Неодим
Рәсем
Ауырлығы 144,242 ± 0,003[1]
Асыусы йәки уйлап табыусы Карл Ауэр фон Вельсбах[d][2]
Асыу датаһы 1885[2]
Место обнаружения Вена[2]
Элемент символы Nd[3]
Химик формула Nd[4]
Каноническая формула SMILES [Nd][4]
Атом һаны 60[5]
Электроотрицательность 1,14
Позиция в Юникоде 91F9[6]
Commons-logo.svg Неодим Викимилектә

Неодим (лат. Neodymum, Nd) — Менделеевтың периодик таблицаһының 6-сы осор химик элементы. Тәртип номеры — 60.

Химик элемент, һирәк осрай торған ер металы, көмөшһыу-аҡ төҫтә, алтынһыу төҫмөрө бар. Лантаноидтар төркөмөнә ҡарай. Һауала еңел окислана. Самолет һәм ракета етештереү сәнәғәтендә алюмин һәм магний менән рәттән иретмә компоненты булараҡ ҡулланыла[7].

Символы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Неодим элементының символы — Nd (Неодим тип уҡыла).

Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Неодим 1895 йылда Карл Ауэр фон Вельсбах тарафынан асыла.

Ул дидимды — һирәк осрай торған ике ер металының ҡатнашмаһын — неодимға һәм празеодимға бүлә. Дидим шуға тиклем айырым химик элемент булып һаналған һәм ҡатнашмаларының химик үҙенсәлектәренең сиктән тыш яҡынлығы арҡаһында бүлеү бик ауыр бирелгән. Неодимды таҙа килеш, празеодим ҡатнашмаларынан айырып алыу 1925 йылда ғына мөмкин була.

Исеменең килеп сығышы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Атамаһы «неодим» (лат. Neodymium) грек. πράσιος — «аҡһыл-йәшел» һәм δίδυμος — «игеҙәк» тигәнде аңлата. Бындай атама менән ул ҡатнашмаларҙа төҫтәр биреү үҙенсәлегенә һәм элементтың асылыу тарихына бурыслы[7].

Тәбиғәттә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ер ҡабығында неодим йөкмәткеһе (төрлө мәғлүмәттәр буйынса) — 25-37 г/т, океан һыуҙарында — 9,2·10−6 мг/л[8].

Ятҡылыҡтары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Неодим лантаноидтар составына инә, уның ятҡылыҡтары Рәсәй, АҠШ, Ҡаҙағстан, Украина, Австралия, Бразилия, Һиндостан, Скандинавия, Ҡытайҙа урынлашҡан. Һуңғыһы төп етештереүсеһе һәм шулай уҡ неодим экспортёры булып тора.

Һирәк ер элементтарының сеймал базаһы донъя йөҙөндә яҡынса 100 миллион тонна тәшкил итә, шуларҙың 52 миллион тоннаһы Ҡытай өлөшөнә тура килә. Ҡытай һирәк ер элементтары донъя күләменең 92-94%-ын сығара.

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. Atomic weights of the elements 2013 (IUPAC Technical Report)IUPAC, 1960. — ISSN 0033-4545; 1365-3075; 0074-3925doi:10.1515/PAC-2015-0305
  2. 2,0 2,1 2,2 (not translated to ru) Nature's Building Blocks: An A-Z Guide of the Elements (New Edition)Издательство Оксфордского университета, 2011.
  3. Wieser M. E., Coplen T. B. Atomic weights of the elements 2009 (IUPAC Technical Report) // Pure and Applied ChemistryIUPAC, 2010. — Vol. 83, Iss. 2. — P. 359–396. — ISSN 0033-4545; 1365-3075; 0074-3925doi:10.1351/PAC-REP-10-09-14
  4. 4,0 4,1 NEODYMIUM
  5. Химик элементтарҙың периодик системаһы — 1869.
  6. https://www.cns11643.gov.tw/wordView.jsp?ID=145954
  7. 7,0 7,1 Неодим // Большой Энциклопедический словарь. 2000.
  8. J.P. Riley and Skirrow G. Chemical Oceanography V. I, 1965

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]