Кальций

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Унда күсергә: төп йүнәлештәр, эҙләү
20 КалийКальцийСкандий
Водород Гелий Литий Бериллий Бор Углерод Азот Кислород Фтор Неон Натрий Магний Алюминий Кремний Фосфор Көкөрт Хлор Аргон Калий Кальций Скандий Титан Ванадий Хром Марганец Тимер Кобальт Никель Баҡыр Цинк Галлий Германий Мышьяк Селен Бром Криптон Рубидий Стронций Иттрий Цирконий Ниобий Молибден Технеций Рутений Родий Палладий Серебро Кадмий Индий Олово Сурьма Теллур Иод Ксенон Цезий Барий Лантан Церий Празеодим Неодим Прометий Самарий Европий Гадолиний Тербий Диспрозий Гольмий Эрбий Тулий Иттербий Лютеций Гафний Тантал Вольфрам Рений Осмий Иридий Платина Алтын Тере көмөш Таллий Свинец Висмут Полоний Астат Радон Франций Радий Актиний Торий Протактиний Уран Нептуний Плутоний Америций Кюрий Берклий Калифорний Эйнштейний Фермий Менделевий Нобелий Лоуренсий Резерфордий Дубний Сиборгий Борий Хассий Мейтнерий Дармштадтий Рентгений Коперниций Унунтрий Унунквадий Унунпентий Унунгексий Унунсептий УнуноктийЭлементтарҙың периодик системаһы
20Ca
Cubic-face-centered.svg
Electron shell 020 Calcium.svg
Ябай матдәнең тышҡы күренеше
Calcium unter Argon Schutzgasatmosphäre.jpg
Уртаса ҡаты, көмөштәй аҡ металл
Атом үҙенсәлектәре
Исеме, символы, номеры

Ка́льций/Calcium (Ca), 20

Атом массаһы
(моляр массаһы)

40,078 а. м. б. (г/моль)

Электрон конфигурация

[Ar] 4s2

Атом радиусы

197 пм

Химик үҙенсәлектәре
Ковалент радиус

174 пм

Ион радиусы

(+2e) 99 пм

Электроотиҫкәрелек

1,00 (шкала Полинга)

Электрод потенциалы

−2,76 В

Окисланыу дәрәжәһе

2

Ионлашыу энергияһы
(первый электрон)

589,4 (6,11) кДж/моль (эВ)

Ябай матдәнең термодинамик үҙенсәлектәре
Тығыҙлыҡ (н. ш.)

1,55 г/см³

Иреү температураһы

1112 K

Ҡайнау температураһы

1757 K

Иреү йылылығы

9,20 кДж/моль

Парға әйләнеү йылылығы

153,6 кДж/моль

Моляр йылы һыйышлығы

25,9[1] Дж/(K·моль)

Моляр күләм

29,9 см³/моль

Ябай матдәнең кристалл рәшәткәһе
Рәшәткә структураһы

кубическая гранецентрированная

Рәшәткә параметры

5,580 Å

Дебай температураһы

230 K

Башҡа характеристикалар
Йылы үткәреүсәнлек

(300 K) (201) Вт/(м·К)

20
Кальций
Ca
40,078
4s2

Кальций (Calcium)— Ca, Д.И.Менделеев периодик системаһының II төркөм хххимик элементъъы. Йылтыр‑аҡ төҫлө металл, иреү t 842°С, ҡайнау t 1495°С, тығыҙлығы 1540 кг/м3. Ҡоро һауала 300°С юғарыраҡ температурала окислана. Хлор, бром, күпселек кислоталар (ҡуйыртылған көкөрт һәм азот кислоталарынан башҡа), дым булғанда — һауа, йылытҡанда — фтор, көкөрт, водород, азот, углерод, фосфор менән үҙ‑ара тәьҫир итешә. Күп металдарҙы уларҙың сульфидтарынан, оксидтарынан, галогенидтарынан ҡыҫырыҡлап сығара, алюмин, көмөш, алтын, баҡыр, литий, магний, ҡурғаш, аҡ ҡурғаш менән интерметалл берләшмәләр барлыҡҡа килтерә.

Башҡортостанда кальций берләшмәләрен “Каустик” ААЙ (К. хлориды), “Сода” ААЙ (Кальций оксиды, хлориды), Стәрлетамаҡ нефть химияһы заводы (Кальций ионоляты) етештерә. Шулай уҡ Кальций берләшмәләренең дарыу формаларын — глюконат, пангамат һәм хлорид (“Фармстандарт—Өфө витамин заводы” ААЙ), глюконат һәм хлорид (“Иммунопрепарат”) сығарыу ойошторолған. 1957 йыл БДУ‑ла Һарытау университы ғалимдары менән берлектә байтаҡ күләмдә магний булғанда кальций барлығын билдәләү өсөн индикатор (Гидрон II) уйлап табыла, ул Бөтә Союз “Союзреактив” тресында етештерелә һәм химик лаб. практикаһына ҡулланыуға индерелә.

Сығанаҡ[үҙгәртергә]

  1. Редкол.:Кнунянц И. Л. (гл. ред.) Химическая энциклопедия: в 5 т — Москва: Советская энциклопедия, 1990. — Т. 2. — С. 293. — 671 с. — 100 000 экз.