Фосфор

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
15 КремнийФосфорКөкөрт
ВодородГелийЛитийБериллийБорУглеродАзотКислородФторНеонНатрийМагнийАлюминийКремнийФосфорКөкөртХлорАргонКалийКальцийСкандийТитанВанадийХромМарганецТимерКобальтНикельБаҡырЦинкГаллийГерманийМышьякСеленБромКриптонРубидийСтронцийИттрийЦирконийНиобийМолибденТехнецийРутенийРодийПалладийКөмөшКадмийИндийОловоСурьмаТеллурИодКсенонЦезийБарийЛантанЦерийПразеодимНеодимПрометийСамарийЕвропийГадолинийТербийДиспрозийГольмийЭрбийТулийИттербийЛютецийГафнийТанталВольфрамРенийОсмийИридийПлатинаАлтынТере көмөшТаллийСвинецВисмутПолонийАстатРадонФранцийРадийАктинийТорийПротактинийУранНептунийПлутонийАмерицийКюрийБерклийКалифорнийЭйнштейнийФермийМенделевийНобелийЛоуренсийРезерфордийДубнийСиборгийБорийХассийМейтнерийДармштадтийРентгенийКоперницийУнунтрийУнунквадийУнунпентийУнунгексийУнунсептийУнуноктийЭлементтарҙың периодик системаһы
15P
Unknown.svg
Electron shell 015 Phosphorus.svg
Ябай матдәнең тышҡы күренеше
PhosphComby.jpg
Аҡ, ҡыҙыл, һары, ҡара фосфор
Атом үҙенсәлектәре
Исеме, символы, номеры

Фосфор/ Phosphorus (P), 15

Атом массаһы
(моляр массаһы)

30,973762 а. м. б. (г/моль)

Электрон конфигурация

[Ne] 3s2 3p3

Атом радиусы

128 пм

Химик үҙенсәлектәре
Ковалент радиус

106 пм

Ион радиусы

35 (+5e) 212 (-3e) пм

Электроотиҫкәрелек

2,19 [1] (Полинг шкалаһы)

Электрод потенциалы

0

Окисланыу дәрәжәһе

5, 3, 1, 0, −1, −3[2]

Ионлашыу энергияһы
(первый электрон)

1011,2(10,48) кДж/моль (эВ)

Ябай матдәнең термодинамик үҙенсәлектәре
Тығыҙлыҡ (н. ш.)

(белый фосфор)1,82 г/см³

Иреү температураһы

317,3 K

Ҡайнау температураһы

553 K

Иреү йылылығы

2,51 кДж/моль

Парға әйләнеү йылылығы

49,8 кДж/моль

Моляр йылы һыйышлығы

21,6[3] (ромбич.) Дж/(K·моль)

Моляр күләм

17,0 см³/моль

Ябай матдәнең кристалл рәшәткәһе
Рәшәткә структураһы

кубическая, объёмноцентрированная

Рәшәткә параметры

18,800 Å

Башҡа характеристикалар
Йылы үткәреүсәнлек

(300 K) (0,236) Вт/(м·К)

15
Фосфор
30,974
3s23p3

Фо́сфор (бор. грек. φῶς — яҡтылыҡ φέρω — ташыйым; φωσφόρος — яҡтылыҡ үткәреүсе; лат. Phosphorus) — химик элементтарҙың периодик системаһында 5-се төркөмдөң төп төркөмсәһе өсөнсө периодындағы химик элемент. Атом массаһы 15. Ер ҡабығында иң таралған химик элементтарҙың береһе. Ер ҡабығының 0,08—0,09 % массаһын алып тора, диңгеҙ һыуында концентрацияһы 0,07 мг/л[4].

Химик яҡтан актив булғанға тәбиғәттә ирекле хәлдә осрамай. 190-ға яҡын минералы булыуы билдәле, минералдарҙың иң әһәмиәтлеһе апатит Ca5(PO4)3(F,Cl,OH), фосфорит һәм башҡалар.

Йәшел үҫемлектәрҙең бөтә өлөшөндә лә фосфор бар, үҫемлек емеше һәм орлоғонда фосфор күберәк. Фосфор хайуандарҙың туҡымалары, аҡһым һәм башҡа органик ҡушылмалар (АТФ, ДНК) соствына керә һәм мөһим йәшәү элементы булып тора.

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. Phosphorus: electronegativities  (инг.). WebElements. 15 июль 2010 тикшерелгән.
  2. Sulfur and Phosphorus Compounds  (инг.). Тәүге сығанаҡтан архивланған 22 август 2011. 27 ғинуар 2010 тикшерелгән.
  3. Редкол.:Зефиров Н. С. (гл. ред.) Химическая энциклопедия: в 5 т — Москва: Большая Российская энциклопедия, 1999. — Т. 5. — Б. 145.
  4. J.P. Riley and Skirrow G. Chemical Oceanography V. 1, 1965