Индий

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Индий
Рәсем
Хөрмәтенә аталған Индиго[d]
Ауырлығы 114,818 ± 0,001[1]
Асыусы йәки уйлап табыусы Райх, Фердинанд[d][2] һәм Рихтер, Теодор[d][2]
Асыу датаһы 1863[2]
Элемент символы In[3]
Химик формула In[4]
Каноническая формула SMILES [In][4]
Атом һаны 49[5]
Электроотрицательность 1,78
Тығыҙлыҡ 7,31 ± 0,01 грамм на кубический сантиметр
Иреү температураһы 314 ± 1 Фаренгейт градусы[6]
Ҡайнау нөктәһе 3767 ± 1 Фаренгейт градусы[6]
Давление пара 0 ± 1 миллиметр ртутного столба[6]
Временное среднее значение предела допустимого воздействия 0,1 ± 0,1 миллиграмм на кубический метр[6]
PGCH коды 0341
Позиция в Юникоде 92A6[7]
Commons-logo.svg Индий Викимилектә

Индий (лат. Indium, In) — Менделеевтың периодик таблицаһының 5-се осор, 13-сө төркөм элементы. Тәртип номеры — 49. Атом номеры 49.

Ябай матдә индий — еңел сүкелеүсән, тиҙ ирей, бик йомшаҡ металл, көмөшһыу-аҡ төҫтә. Химик үҙенсәлектәре буйынса алюмин һәм галлийға, тышҡы күренеше менән цинкҡа оҡшаған.

Символы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Индий элементының символы — In (Индий тип уҡыла).

Планетала индий сығарыу динамикаһын, USGS мәғлүмәттәре буйынса[8]

Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Индийҙы немец химигы Фердинанд Райх һәм Теодор Рихтер (Richter Theodore) 1863 йылда цинктар буйынса спектроскопик тикшеренеү ваҡытында таба[9][10]. 1867 йылда бөтә донъя күргәҙмәһендә индийҙың ярты килограмлыҡ ҡойолмаһы килтерелгән булған инде[11].

Исеменең килеп сығышы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Индийҙағы спектрҙың сағыу эмиссия һыҙаты — индиго төҫө. Атама шунан сығып бирелгән.

Сығарып алыу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Индийҙы цинк һәм әҙерәк миҡдарҙа ҡара һәм аҡ ҡурғаштарҙың ҡалдыҡтарынан етештерәләр

Физик үҙенсәлектәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Иреү температураһы 156,5985 °C (429,7485 K)
  • Ҡайнау температураһы 2072 °C (2345 K)
  • Тығыҙлығы: 7,362 (+20 °C, г/см3)
    • 7,023 (157 °C, г/см3)
    • 5,763 (2109 °C, г/см3)
  • Пар баҫымы (терег.бағ. мм):
    • 0,01 (912 °C)
    • 0,1 (1042 °C)
    • 1 (1205 °C)
    • 10 (1414 °C)
    • 100 (1688 °C)
  • Даими баҫым яваҡытында удел йылылыҡ һыйҙырышы (0-150 °C): 0,238 Дж/га·K

Биологик әһәмиәте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Индий организмда һиҙелерлек метаболик роль уйнамай[12] Ваҡытлыса кешенең мускулдарында, һөйәк һәм тиреһендә тупланыуы мөмкин. Организмдан ике аҙна тирәһе осорҙа яртылаш сығып бөтә. III валентлы иреүсән ҡушылмаларын инъекция менән индергән осраҡта бөйөр өсөн ағыулы булыуы ихтимал[13] Оҙаҡ ваҡыт индий, гидроксид, оксидтары саңын һуларға тура килгәндә Indium lung (инг.)баш. тигән үпкә ауырыуын тыуҙырыуы ихтимал[14]

Индийҙың эш зонаһы һауаһында рөхсәт ителгән концентрацияһы 0,1 мг/мм3 (Хеҙмәтте һаҡлау милли институты, АҠШ). Әммә үпкә ауырыуҙары тураһында мәғлүмәттәр килеп сыҡҡас, ҡәғиҙәләр ҡәтғиләнә башлай. Мәҫәлән, Япония Милли именлек һәм хеҙмәт гигиенаһы институты ПДК-ны 0.0003 мг/м3[15] тип билдәләй.

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. Atomic weights of the elements 2013 (IUPAC Technical Report)IUPAC, 1960. — ISSN 0033-4545; 1365-3075; 0074-3925doi:10.1515/PAC-2015-0305
  2. 2,0 2,1 2,2 F. Reich, Th. Richter Ueber das Indium // Journal für praktische Chemie — 1864. — Vol. 92, Iss. 1. — P. 480–485. — ISSN 1521-3897; 0941-1216; 1436-9966doi:10.1002/PRAC.18630900122; doi:10.1002/PRAC.18640920180
  3. Wieser M. E., Coplen T. B. Atomic weights of the elements 2009 (IUPAC Technical Report) // Pure and Applied ChemistryIUPAC, 2010. — Vol. 83, Iss. 2. — P. 359–396. — ISSN 0033-4545; 1365-3075; 0074-3925doi:10.1351/PAC-REP-10-09-14
  4. 4,0 4,1 INDIUM
  5. Химик элементтарҙың периодик системаһы — 1869.
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 http://www.cdc.gov/niosh/npg/npgd0341.html
  7. https://www.cns11643.gov.tw/wordView.jsp?ID=151143
  8. U.S. Geological Survey — Historical Statistics for Mineral and Material Commodities in the United States Архивная копия от 4 июнь 2013 на Wayback Machine // 2013; INDIUM STATISTICS // USGS, November 8, 2012
  9. Reich, F.; Richter, T. Ueber das Indium (нем.) // Journal für Praktische Chemie (инг.)баш. : magazin. — 1863. — Т. 90. — № 1. — С. 172—176. — DOI:10.1002/prac.18630900122
  10. Индий // Казахстан. Национальная энциклопедия — Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2005. — Т. II. — ISBN 9965-9746-3-2.
  11. Schwarz-Schampera, Ulrich; Herzig, Peter M. Indium: Geology, Mineralogy, and Economics — Springer, 2002. — ISBN 9783540431350.
  12. Castronovo, F. P.; Wagner, H. N. Factors Affecting the Toxicity of the Element Indium (инг.) // British Journal of Experimental Pathology : journal. — 1971. — Т. 52. — № 5. — С. 543—559. — PMID 5125268.
  13. W. M.; Gwinn Macrophage Solubilization and Cytotoxicity of Indium-Containing Particles as in vitro Correlates to Pulmonary Toxicity in vivo (инг.) // Toxicological Sciences (инг.)баш. : journal. — 2014. — Т. 144. — № 1. — С. 17—26. — DOI:10.1093/toxsci/kfu273 — PMID 25527823.
  14. Alfantazi, A. M.; Moskalyk, R. R. Processing of indium: a review (und) // Minerals Engineering. — 2003. — Т. 16. — № 8. — С. 687—694. — DOI:10.1016/S0892-6875(03)00168-7
  15. The Technical Guideline for Preventing Health Impairment of Workers Engaged in the Indium Tin Oxide Handling Processes — JNIOSH, 2010.

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Индий// Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. 10-й т. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]