Германий

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Германий
Рәсем
Хөрмәтенә аталған Германия
Ауырлығы 72,63 ± 0,008[1]
Асыусы йәки уйлап табыусы Клеменс Александр Винклер[d]
Асыу датаһы 1885
Табылыу урыны Германия һәм Фрайбергская горная академия[d]
Элемент символы Ge[2]
Химик формула Ge[3]
Каноническая формула SMILES [Ge][3]
Атом һаны 32[4]
Электр кирелеге 2,01
Әселәнеү дәрәжәһе −4, −3, −2, −1, 1, 2, 3 һәм 4
Удельная электрическая проводимость 2,17 А / (В·м)[5]
Стандартная молярная энтропия 31,1 ± 0,05 Дж / (моль·К)[6]
Имеется у таксона Женьшень[d][7]
Позиция в Юникоде 937A[8]
Commons-logo.svg Германий Викимилектә

Германий (лат. Germanium, Ge) — Менделеевтың периодик таблицаһының 4-се осор, 14-се төркөм элементы. Тәртип номеры — 32.Ябай матдә германий — типик һорғолт-аҡ төҫтәге ярым металл, металға хас ялтырауыҡлы. Ярым үткәргес.

Символы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Германий элементының символы — Ge (Германий тип уҡыла).

Асыу тарихы һәм этимологияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Александр Клеменс Винклер — германийҙы тәүге булып асҡан
Аргиродит

Химик элементтарҙың периодик системаһы закон тураһында докладында 1869 йылда урыҫ химигы Д. И. Менделеев билдәһеҙ химик элементтарҙың, шул уҡ ваҡытта, германийҙың да барлығын алдан әйткән. 1870 йылдың 11 декабрендә (иҫке стиль буйынса 29 ноябрь) Д. И. Менделеев әле асылмаған был элементты экасилиций тип атай, уның атом массаһын һәм башҡа үҙенсәлектәренһүрәтләй.

1885 йылда Фрайбергтың (Саксония) бер шахтаһында яңы минерал — аргиродит табылған. Минералды тикшергәндә немец химигы Винклер Клеменс яңы химик элемент аса. Винклер яңы элемент асыуы тураһында 1886 йылдың 6 февралендә ике битлек мәҡәлә баҫтырып сығара. Яңы элементҡа ул ғалимдың Ватаны хөрмәтенә Germanium исемен тәҡдим иткән һәм Ge символы биргән. 1886—1887 алдағы ике йылда ҙур мәҡәләлә Винклер германийҙың үҙенсәлектәрен ентекле һүрәтләгән.

1930 йылдар аҙағына тиклем германий сәнәғәттә ҡулланылмай. Икенсе донъя һуғышы ваҡытында германий ҡулланылған ҡайһы бер электрон ҡоролмалар, башлыса диодтарҙа файҙаланыла.

Тәбиғәттә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Дөйөм алғанда германий миҡдары Ер ҡабығында массаһы буйынса 1,5·10−4% тәшкил итә, йәғни, ул һөрмә, көмөш, висмуттан күберәк. Германий ер ҡабығында аҙ миҡдарҙа булыу, киң таралған ҡайһы бер элементтар менән геохимик оҡшашлыҡта булыу сәбәпле, үҙ минералдарын булдырыу мөмкинлеге сикләнгән, башҡа минералдарҙың кристалл рәшәткәләренә ерегә. Шуға күрә германийҙың үҙ минералдары бик һирәк осрай. Улар барыһы да тиерлек сульфасоль:германит Cu2(Cu, Fe, Ge, Zn)2 (S, As)4 (6—10 % Ge), аргиродит Ag8GeS6 (3,6—7 % Ge), конфильдит Ag8(Sn, Ge) S6 (до 2 % Ge) һәм башҡа һирәк осрай торған минералдар (ультрабазит, ранерит, франкеит), магнетит, рутил һ. б., гранит, диабаз һәм базальт. Бынан тыш, германий барлыҡ тиерлек силикаттарҙа, ҡайһы бер таш күмер һәм нефть ятҡылыҡтарында ҡатнаша. Диңгеҙ һыуында германий концентрацияһы 6·10−5 мг/л[9].

Сығарып алыу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Германий полиметаллик, никель, вольфрам мәғдәндәрендә, шулай уҡ силикаттарҙа ҡушымта рәүешендә осрай. Руданы байытыу һәм уның концентрациялау ҡатмарлы һәм ауыр булыу сәбәпле, германийҙы GeO2 оксиды рәүешендә айырып сығаралар, уны 600 °C температурала ябай матдәгә тиклем водород менән тергеҙәләр:

Таҙа германий алыу өсөн уны зоналап иретеү ысулы ҡулланалар, шул сәбәпле иң таҙа химик материалдарҙың береһенә әүерелә.

Рәсәйҙә германийҙы сәнәғәти етештереү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

А. А. Бурба — Рәсәйҙә германий металлургияһын ойоштороусы

1959 йылда Рәсәйҙә германий сәнәғәт масштабында етештерелә башлай, Медногорск баҡыр-көкөрт комбинатында (ММСК) туҙанды эшкәртеү цехы ғәмәлгә индерелә[10][11]. Комбинат белгесе А. А. Бурба етәкселеге аҫтында «Унипромедь» институты менән хеҙмәттәшлек итеп, электростанция өсөн яғыулыҡ булып хеҙмәт иткән энергетика күмерҙәрен яндырыуҙан ҡалған көлдө һәм шахта металлургия мейестәре туҙандарын комплекслы эшкәртеү юлы менән германий концентратын алыуҙы ойошторалар[12]. Бынан һуң СССР тулыһынса германийҙы импорттлауҙан баш тарта ала. Донъя практикаһында тәүге тапҡыр баҡыр колчеданы мәғдәненән германий сығарып алалар. Туҙан эшкәртеү сәнәғәт цехын ойоштороу XX быуаттағы төҫлө металлургияла бик ҙур ҡаҙаныш булып тора[13].

2000-се йылдарҙа Рәсәйҙә германий алыу өсөн был матдә булған күмер ятҡылыҡтары файҙаланыла: Павловка (Михайлов районы Приморье крайы), Новиковск (Корсаков ҡала округы Сахалин өлкәһе), Тарбағатай (Петровск-Байкал аръяғы районы, Байкал аръяғы крайы). Был күмер ятҡылыҡтарың 1 тоннаһында уртаса 200грамм германий бар[14][15].

Ҡулланыу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Германийҙан инфраҡыҙыл линзалар

2007 йылда германийҙың төп ҡулланыусылары: 35 % сүсле оптика; 30 % тепловизорлы оптика; 15 % химик катализаторҙар; 15 % электроника. Ҙур булмаған һанда германий металлургияла ҡулланыла.[16]

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. Atomic weights of the elements 2013 (IUPAC Technical Report)IUPAC, 1960. — ISSN 0033-4545; 1365-3075; 0074-3925doi:10.1515/PAC-2015-0305
  2. Wieser M. E., Coplen T. B. Atomic weights of the elements 2009 (IUPAC Technical Report) // Pure and Applied ChemistryIUPAC, 2010. — Vol. 83, Iss. 2. — P. 359–396. — ISSN 0033-4545; 1365-3075; 0074-3925doi:10.1351/PAC-REP-10-09-14
  3. 3,0 3,1 GERMANIUM
  4. Химик элементтарҙың периодик системаһы — 1869.
  5. https://www.thebalance.com/electrical-conductivity-in-metals-2340117
  6. https://chem.libretexts.org/Bookshelves/General_Chemistry/Book%3A_ChemPRIME_(Moore_et_al.)/16%3A_Entropy_and_Spontaneous_Reactions/16.06%3A_Standard_Molar_Entropies
  7. Becker B. N., J Greene, J Evanson et al. Ginseng-induced diuretic resistance // JAMA / H. Bauchner, C. D. DeAngelisAmerican Medical Association, 1996. — Vol. 276, Iss. 8. — P. 606–607. — ISSN 0098-7484; 1538-3598doi:10.1001/JAMA.1996.03540080028021
  8. https://www.cns11643.gov.tw/wordView.jsp?ID=154417
  9. J.P. Riley and Skirrow G. Chemical Oceanography V. I, 1965
  10. История предприятия: Сайт Медногорского медно-серного комбината
  11. Иванов В. И. Мы были единомышленниками. — Газета «Медногорский металлург», № 25, 18.06.2004. — С. 3. Архивная копия от 29 октябрь 2013 на Wayback Machine
  12. Наумов А. В. На германиевой подложке (с. 9) Архивная копия от 29 август 2017 на Wayback Machine // Химия и жизнь, 2017, № 4. С. 8—11.
  13. Окунев А. И., Кирр Л. Д., Скопов Г. В. Извлечение германия и других элементов-спутников из пыли медеплавильного производства (к 50-летию со дня внедрения технологии)
  14. Кизильштейн Л. Угольные примеси — ценные и коварные (рус.) // Наука и жизнь. — 2014. — № 5. — С. 72—73.
  15. Бажов П. С. Разработка способов повышения извлечения германия при пирометаллургической переработке продуктов сжигания углей. / Автореферат диссертации. Екатеринбург, 2011.
  16. U.S. Geological Survey Germanium—Statistics and Information (und) // U.S. Geological Survey, Mineral Commodity Summaries. — 2008.

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Германий// Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. 6-й т. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
  • Германий // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
  • Бурба А. А. Разработка и освоение технологии получения германия при шахтной плавке руд цветных металлов // В сб.: Мат-лы научн. семинара по проблеме извлеч. германия при переработке руд: Информ. Гиредмета, 1960, № 7(18).
  • Сосновский Г. Н., Бурба А. А. Германий: Учебн. пособие для студентов металлургич. специальности. Иркутск: Иркут. политехн. ин-т, 1967. — 161 с.
  • Бурба А. А., Чижиков Д. М. Из опыта работы Медногорского МСК по извлечению германия из металлургических пылей и зол энергетических углей // В сб.: Мат-лы совещания по обмену опытом в области производства германиевого сырья (Центр микроэлектроники, Зеленоград): Сб. Гиредмета, 1969, т. 1.
  • Наумов А. В. Мировой рынок германия и его перспективы. — Известия вузов. Цветная металлургия., № 4, 2007. — С. 32—40.
  • Окунев А. И., Кирр Л. Д., Чижов Е. А. Комплексная переработка медеплавильных пылей с извлечением германия и элементов-спутников // 300 лет уральской металлургии: Тр. междунар. конгресса. 4—5 окт. 2001 г. — Екатеринбург, 2001. — С. 305.

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]