Тербий

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Тербий
Рәсем
Хөрмәтенә аталған Иттербю[d][1]
Ауырлығы 158,925354 ± 8,0E−6[2]
Асыусы йәки уйлап табыусы Мосандер, Карл Густав[d][1]
Асыу датаһы 1843[1]
Табылыу урыны Стокгольм[1]
Элемент символы Tb[3]
Химик формула Tb[4]
Каноническая формула SMILES [Tb][4]
Атом һаны 65[5]
Электр кирелеге 1,2
Позиция в Юникоде 92F1[6]
Commons-logo.svg Тербий Викимилектә
65
Тербий
158,925
4f96s2

Тербий (лат. Terbium, Tb) — Менделеевтың периодик таблицаһының 6-сы осор элементы. Тәртип номеры — 65.

Символы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Тербий элементының символы — Tb (Тербий тип уҡыла).

Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Тербий 1843 йылда Мосандер тарафынан асыла.

1843 йылда швед химигы К. Г. Мосандер Y2O3 концентратында ҡушылмалар таба һәм уларҙы өс фракцияға бүлә: иттрий, алһыу terbia (ул хәҙерге заман эрбий элементы) һәм төҫһөҙ erbia (быныһы тербий элементы булған). XХ быуат башында француз химигы Жорж Урбэн, ионлы алмашыу технологияһын ҡулланып, беренсе тапҡыр таҙа тербий ала[7].

Исеменең килеп сығышы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Химик элемент рәттән тағы өс (эрбий, иттербий, иттрий) менән бергә Иттербю ауылы хөрмәтенә исем алған — был ауыл Стокгольм архипелагына ингән Ресарё утрауында урынлашҡан.

Тәбиғәттә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Тербий кларкы ер ҡабығында (Тэйлор буйынса) — 4,3 г/т.

Ятҡылыҡтары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Тербий лантаноидтар[8] составына инә, Ҡытай, АҠШ, Ҡаҙағстан, Рәсәй, Украина, Австралия, Бразилия, Һиндостан, Скандинавияла йыш осрай. Японияның айырым иҡтисади зонаһында Тымыҡ океандың Минамитори утрауы янында һирәк осрай торған ер минералдарының тәрән һыуҙағы ятҡылыҡтары запастары шаҡтай ҙур[9].

Сығарып алыу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Тербийҙы һирәк ер элементтары ҡатнашмаһынан ионлы хроматография йәки экстракция ысулдары менән айырып сығаралар.

Хаҡы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Тербий хаҡы таҙартыу дәрәжәһенә бәйле.

2013 йылда 99,91 % таҙа тербийҙың 1 грамын 64 евроға алырға мөмкин була[10].

2014—2016 йылдарҙа Рәсәйҙә 99,9 % таҙалыҡлы 2 грамм ауырлыҡтағы металл ҡойолмалар өсөн 150 евро һорайҙар[11].

Компьютер етештереүҙә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Һуңғы йылдарҙа компьютер етештереүҙә тербий ферриты айырым әһәмиәткә эйә була бара.

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 (not translated to ru) Nature's Building Blocks: An A-Z Guide of the Elements (New Edition)Издательство Оксфордского университета, 2011.
  2. Standard Atomic Weights of 14 Chemical Elements Revised — ISSN 1365-2192; 0193-6484doi:10.1515/CI-2018-0409
  3. Wieser M. E., Coplen T. B. Atomic weights of the elements 2009 (IUPAC Technical Report) // Pure and Applied ChemistryIUPAC, 2010. — Vol. 83, Iss. 2. — P. 359–396. — ISSN 0033-4545; 1365-3075; 0074-3925doi:10.1351/PAC-REP-10-09-14
  4. 4,0 4,1 TERBIUM
  5. Химик элементтарҙың периодик системаһы — 1869.
  6. https://www.cns11643.gov.tw/wordView.jsp?ID=152883
  7. Gupta C. K. Extractive metallurgy of rare earths / C. K. Gupta, N. Krishnamurthy — CRC Press, 2005. — P. 504. — ISBN 0-415-33340-7.
  8. Лантаноиды
  9. The tremendous potential of deepsea mud as a source of rare-earth elements
  10. Terbium — Materials Technology & Crystals for Research, Development and Production — архив Архивная копия от 13 ноябрь 2014 на Wayback Machine.
  11. Поиск — тербий

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]