Скандинавия

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Унда күсергә: төп йүнәлештәр, эҙләү

Скандинавия
Scandinavia.svg
Территория 928 057 км²
Халҡы 20 419 799 кеше
Тығыҙлығы 22 кеше/км²
Дания Дания
Норвегия Норвегия
Швеция Швеция
дәүләтте керетеп
Телдәр дат, норвег, швед
Сәғәт бүлкәте UTC+1
UTC+2
Интернет-домены .dk, .no, .se
Ҡалалар Стокгольм, Копенгаген, Осло
link=commons:Category:  Scandinavia  на Викискладе [[commons:Category: Commons-logo.svg Scandinavia на Викискладе|Скандинавия]] Викиһаҡлағыста

Скандина́вия (дан. һәм швед. Skandinavien, норв. Skandinavia) — Европаның төньяғында урынлашҡан һәм үҙ эсенә Скандинавия һәм Ютландия ярымутрауҙарын һәм эргә-тирәләге утрауҙарҙы үҙ эсенә алған тарихи-мәҙәни өлкә. Традицион рәүештә Скандинавияға өс дәүләт — Швеция, Норвегия һәм Дания инә. Географик мәғәнәлә Скандинавия төшөнсәһе ҡайһы берҙә Скандинавия ярымутрауына синонимлы булып тора[1]. Скандинавия киң мәғәнәлә шулай уҡ Финляндияны, Исландияны һәм Атлантик океандың төньяғындағы ҡайһы бер утрауҙарын үҙ эсенә ала[2], һәм «Төньяҡ Европа илдәре» (швед. Norden, ингл. Nordic countries) төшөнсәһенә яҡынлай.

Тарих[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Скандинавия төбәге үҙенең көньяҡ өлөшөндә (Ютландия ярымутрауында һәм Скандинавия ярымутрауының көньяҡ осонда) б.э.т. XIV быуаттан алып боронғо германдарҙың ата-бабалары — Хәрби балталары мәҙәниәте вәкилдәре йәшәгән[3]. Артабанғы төбәкте колонизациялау б.э. 1-се мең йыллыҡ аҙағында булған викингтарҙың диңгеҙ походтарына бәйле; был осорҙа Исландияла кешеләр урынлаша башлай. 1397—1523 йылдарҙа Скандинавия дәүләттәре Кальмар унияһына берләшәләр.

Тел[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Киң мәғәнәлә Скандинавия илдәре (Швеция, Норвегия, Дания, Финляндия, Исландия, Фарер утрауҙары)

Скандинавия илдәренең телдәре — дат, норвег һәм швед телдәре уртаҡ боронғо скандинавия теленән барлыҡҡа килгәндәр һәм герман телдәре төркөмөнөң төньяҡ тармағына ҡарайҙар.

Төбәктең төньяғында фин һәм саам телдәрендә һөйләшеүселәр йәшәй.

География[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Скандинавия географиһы күп төрлө. Бында норвег фьордтары, Скандинавия тауҙары, Данияның уйһыулы өлкәләре, архипелагтар бар. Швецияла Боҙланыу осоронан ҡалған күлдәр күп.

Климат төньяҡтан көньяҡҡа ҡарай үҙгәрә. Көнбайыш Европаға хас булған диңгеҙ климаты Данияла, Швецияның көньяғына һәм Норвегияның көнбайыш яр буйында өҫтөнлөк итә. Был ерҙәрҙә яуым-төшөмдәр бик йыш була һәм Норвегияның ҡайһы бер өлкәләрендә 5 000 мм-ға барып етә. Үҙәк өлөштә — Ослонан Стокгольмға тиклем — дымлы континенталь климат өҫтөнлөк итә, ә төньяҡта субарктик климаты хакимлыҡ итә.

Скандинавияла теркәлгән иң юғары температура +38,0 °C (Малилль, Швеция)[4], ә теркәлгән иң түбән температура −52,5 °C (Вуоггачольм, Швеция) тәшкил итә.

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. Скандинавия // Малый энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона
  2. Скандинавия // Оксфордская Иллюстрированная Энциклопедия «Всемирная история (с 1800 г. и до наших дней)». — Oxford University Press, Инфра-М, Весь Мир, 2000
  3. Knut Helle. The Cambridge History of Scandinavia: Prehistory to 1520. Cambridge University Press, 2003. ISBN 978-0-521-47299-9. Pages 8, 52-55.
  4. Högsta uppmätta temperatur i Sverige

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]