Фома Аквинский

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Фома Аквинский
Thomas Aquinas
Saint Thomas Aquinas.jpg
Тыуған ваҡыты:

1225({{padleft:1225|4|0}})

Тыуған урыны:

Рокка Секка, Италия

Үлгән ваҡыты:

1274({{padleft:1274|4|0}})

Вафат урыны:

Фоссанова, Италия

Мәктәп/традиция:

{{{школа}}}

Фома́ Аквинский (йәки Фома Аквинат, Томас Аквинат, лат. Thomas Aquinas, итал. Tommaso d'Aquino, рус. Фома́ Акви́нский; 12251274) — урта быуаттар теологы һәм философы, монах-доминиканлы (1244 йылдан алып)[1], томизмға нигеҙ һалыусы[2].

Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Неаполь университетында һәм Парижда уҡый. 1248 йылдан алып Кёльнда йәшәүсе Бөйөк Альбертта белем ала.

1252—1259 йылдарҙа Парижда уҡыта.

Тормошоноң башҡа өлөшөн ул Италияла үткәрә (тик 1268—72 йылдарҙа ғына Парижда була)[3].

Францияның Тулуза ҡалаһында ерләнғән.

Фома Аквинат идеялары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Super libros de generatione et corruptione

Теология һәм фәлсәфә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Фома Аквинат теологияны һәм фәлсәфәне айырҙы. Теологияның төп предметы — аҡыл дөрөслөғө, фәлсәфәнең — яңылыҡ асыу.

Фәлсәфә теологияға буйһона. Теология халыҡҡа аңлатыу өсөн фәлсәфәнән мәғлүмәт алырға мәжбүр.

Аристотельден 4 дөрөслөғө айырыла: тәжрибә (empeiria), cәнғәт (techne), белем (episteme), ҡатмарлылыҡ (sophia).

Фома Аквинат идеяларында ҡатмарлылыҡ иркән, ситтә тора. Фома Аквинат идеялар буйынса ҡатмарлылыҡ — тәңрә тураһында юғары белем. Фома Аквинат идеяларында ҡатмарлылыҡ 3 бүленә:

  • имәнлек ҡатмарлылығы;
  • иман ҡатмарлылығы;
  • метафизика ҡатмарлылығы;

Фома Аквинат буйынса бер-нисә дөрөҫлөктәр кеше аҡылы аңла ала (тәңре бер булыуы, тәңрә булыу), икенсе дөрөҫлөктәрҙе аңламай (яңынан тыуыу, өҫ берҙәмлек). Ошо нигеҙҙән теология илаһи (кеше аҡылы аңла алмай) һәм рациональ (кеше аҡылы аңла ала) була.

Фома Аквинат буйынса фән һәм иман үҙ үҙенә ҡаршы тора алмай. Ҡатмарлылыҡ — тәңрәне аңлау ынтылышы, фән — тәңрәне аңлау ынтылышына ярҙамсы ҡорал.

Ысынбарлыҡ тураһында[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Фома Аквитант ысынбарлыҡты 2 бүлә:

  • ысынбарлыҡ
  • буйһонған ысынбарлыҡ

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. Новая философская энциклопедия. Том четвертый. Москва, 2010. С.259-261.
  2. Аверинцев С. С. Фома Аквинский // Философия: энциклопедический словарь / под ред. А. А. Ивина. М.: Гардарики, 2006. С.936-937.
  3. http://iph.ras.ru/elib/3248.html

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Super Physicam Aristotelis, 1595
  • Аверинцев С. С. Фома Аквинский // Философия: энциклопедический словарь / под ред. А. А. Ивина. М.: Гардарики, 2006. С.936-937.
  • Бандуровский К. В. Бессмертие души в философии Фомы Аквинского. М.: РГГУ, 2011;
  • Бандуровский К. В. Критика монопсихизма Фомой Аквинским // Вестник РХГИ. 2001. № 4;
  • Бандуровский К. В. Понятие «контингентного» и проблема свободы воли у Фомы Аквинского // Историко-философский ежегодник '99. М., 2001;
  • Бандуровский К. В. Проблемы этики в «Сумме теологии» Фомы Аквинского // Вопросы философии. 1997. № 9. С.156—162;
  • Бандуровский К. В. Фома Аквинский // Новая философская энциклопедия. Том четвертый. Москва, 2010. С.259-261;
  • Бронзов А. Аристотель и Фома Аквинат в отношении к их учению о нравственности. СПб., 1884;
  • Боргош Ю. Фома Аквинский. М., 1966, 2-е изд. М., 1975;
  • Гертых В. Свобода и моральный закон у Фомы Аквинского. — «ВФ», 1994, № 1;
  • Грецкий С. В. Проблемы антропологии в философских системах Ибн Сины и Фомы Аквинского. Душанбе, 1990;
  • Дзикевич Е. А. Философско-эстетические взгляды Фомы Аквинского. М., 1986;
  • Жильсон Э. Философ и теология. М., 1995;
  • Коплстон Ф. Ч. Аквинат. Введение в философию великого средневекового мыслителя. Долгопрудный, 1999;
  • Маритен Ж. Философ в мире. М., 1994;
  • Свежавски С. Святой Фома, прочитанный заново. — «Символ» (Париж) 1995, № 33;
  • Честертон Г. Святой Фома Аквинский. — В кн.: Он же. Вечный человек. М., 1991;
  • Gilson Ε. Saint Thomas dʼAquin. Ρ., 1925;
  • Idem. Moral Values and Moral Life. St. Louis — L., 1931;
  • Grabmann M. Thomas von Aquin. Münch., 1949;
  • Sertillanger A.D. Der heilige Thomas von Aquin. Köln — Olten, 1954;
  • Aquinas: A collection of Critical Essays. L. — Melbourne, 1970;
  • Thomas von Aquin. Interpretation und Rezeption: Studien und Texte, hrsg. von W.P.Eckert. Mainz, 1974;
  • Aquinas and Problems of his Time, ed. by G.Verbeke. Leuven — The Hague, 1976;
  • Weisheipl J. Friar Thomas Aquinas. His Life, Thought, and Works. Wash., 1983;
  • Copleston F.C. Aquinas. L., 1988;
  • The Cambridge Companion to Aquinas, ed. by N.Kretzmann and E.Stump. Cambr., 1993[1];


  1. Өҙөмтә хатаһы: <ref> билдәһе дөрөҫ түгел; iph.ras.ru төшөрмәләре өсөн текст юҡ