Чапаев һәйкәле (Чебоксар)

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Чапаев һәйкәле
Рәсем
Дәүләт Flag of Russia.svg Рәсәй
Административ-территориаль берәмек Чебоксар
Барлыҡҡа килгән, эшләнгән бронза[d], Ҡорос һәм гранит[d]
Мираҫ статусы Рәсәйҙең мәҙәни мираҫ объекты[d]
Commons-logo.svg Чапаев һәйкәле Викимилектә

В. И. Чапаев — был монумент Чебоксарҙа — Сыуаш Республикаһының башҡалаһында Граждандар һуғышының легендар геройы, Чебоксарҙа тыуған комдив Василий Иванович Чапаевҡа арналған.

Һәйкәл Чапаев исемендәге скверҙа Ленин проспекты буйында, «I Чебоксар» тимер юл вокзалынан алыҫ түгел урынлашҡан. Ул В. И. Чапаев музейы мемориаль комплексының бер өлөшө булып тора.

Тарих[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Комдивтың атлы скульптураһы Мәскәүҙә эшләнә һәм Халыҡ хужалығы ҡаҙаныштары күргәҙмәһендәге Валга буйы павильоны бинаһы алдында урынлаштырыла. Скульптура эсенә арматура ҡуйылған тимер-бетондан эшләнгән. Авторҙары — скульптор П. А. Баландин һәм архитектор В. И. Морозов.

Чебоксарға скульптура 1960 йылда завод директоры № 320 завод (хәҙер ул В. И. исемендәге Чебоксар производство берекмәһе) директоры А. И. Захарцев бойороғо буйынса килтерелә, башта завод алдындағы майҙанда ҡуйыла[1], 1960 йылдың 23 июнендә (башҡа сығанаҡтар буйынса — 24 июндә), Сыуаш автономияһының 40-йыллығына һәйкәл Вокзал маҙанына күсерелә[2] һәм аҡ төҫтәге постаментҡа ҡуйыла. Скверға В. И. Чапаев исеме бирелә.

Файл:ВДНХ павильон «Поволжье» 1939 год.jpeg
Халыҡ хужалығы ҡаҙаныштары күргәҙмәһендә «Волга буйы» павильоны 1939 йыл



1984 йылда һәйкәл капиталь реставрациялана[3]. Чапаевтың атлы һыны бронзанан ҡойола, ҡылысы тутыҡмай торған ҡоростан яһала. Шулай уҡ скульптураны ун метрлы гранит постаментҡа баҫтыралар, фасады Граждандар һуғышы геоикаһын һүрәтләүсе барельефтар менән биҙәлә. Монументтың дөйөм бейеклеге реконструкциянан һуң 15 метр тәшкил итә, шуларҙың 5 метры скульптура композицияһынан тора.

Шуныһы иғтибарға лайыҡ: һәйкәлдең бер еренә лә кем һәйкәле икәне яҙылмаған, бары тик: «Граждандар һуғышының легендар геройына» тип кенә яҙылып ҡуйылған һәм ике дата«1887-1919» күрһәтелгән. Шуға ҡарамаҫтан бар кеше лә һәйкәлдең кемгә арналған икәнлеген белеп тора.

Волга буйы павильоны һәм Чапаев һәйкәле почта маркаһында, 1939 йыл

Сираттағы һәйкәлде реконструкциялау 2007 йылда, 2005 йылда үткәрелә. Реконструкциялау эштәре барышында һәйкәл постаменты гранит плитә менән көпләнә. Ремонтлауҙы ЯСЙ «Минерал» ойошмаһы башҡара[4].

Иҫкәрмә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. 105-летию со дня рождения Захарцев а. и. Шашка наголо менән һыбайлы / в. и. Чапаев исемендәге заводы сайты
  2. Бровченкова В. И. Памятник В. И. Чапаеву в Чебоксарах (краткий исторический очерк) // Чувашский национальный музей. Люди. События. Факты. (альманах). — 2002.
  3. Чебоксарҙа Чапаев һәйкәлдәре һәм музейҙары / сайтында «visitvolga.ru»
  4. Граждандар һуғышы геройҙарына һәйкәл в. и. Чапаев / МБУ «идаралығына торлаҡ-коммуналь хужалығы һәм төҙөкләндереү»

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]