Чили

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Унда күсергә: төп йүнәлештәр, эҙләү
Чили Республикаһы
исп. República de Chile
Flag of Chile.svg Coat of arms of Chile.svg
Флаг Герб
Девиз: «Por la razón o la fuerza

(исп. Хокуҡ һәм көс менән

Гимн: «Himno Nacional»
Chile (orthographic projection).svg
Үҙаллылыҡ датаһы 18 сентябрь 1810Испаниянан)
Рәсми тел испан
Баш ҡала Сантьяго
Идара итеү төрө Президент республикаһы
Президент Michelle Bachelet
Территория
• Бөтәһе
• % һыу өҫтө
37
756 950 [1] км²
1,07
Халыҡ
• Һаны (2011)
• Халыҡ тығыҙлығы

17 248 450 чел. (59)
22,81 чел./км²
ИЧР (2011) 0,805[2] (бик юғары) (44 урын)
Этнохороним чилилылар
Валюта Чилийское песо [3]
Интернет-домен .cl[d]
Код ISO CL
МОК коды CHI
Телефон коды +56
Сәғәт бүлкәте -4

Координаталар: 37°56′00″ ю. ш. 72°20′00″ з. д. / 37.93333° ю. ш. 72.33333° з. д. / -37.93333; -72.33333 (G) (O)

Атакама

Чи́ли (исп. Chile), рәсми исеме — Чи́ли Респу́бликаһы (исп. República de Chile [reˈpuβlika ðe ˈʧile]) — Көньяҡ Америкала Тымыҡ океан һәм Анд тауҙары араһында оҙон һыҙат булып урынлашҡан дәүләт. Көнбайыштан Тымыҡ океан менән йыуыла, көнсығыштан Аргентина, төньяҡтан Перу, төньяҡ-көнсығыштан Боливия менә сиктәш.

Административ ҡоролошо[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Регионы Чили

Чили 15 өлкәгә бүленә (уларҙын береһе — башҡала округы). Ә улары 53 провинцияға һәм 346 коммунаға.

Өлкә Административ үҙәг
Арика Арика
Тарапака Икике
Антофагаста Антофагаста
Атакама Копиапо
Кокимбо Ла-Серена
Валпараисо Валпараисо
О’Хиггинс Ранкагуа
Мауле Талка
Био-Био Консепсьон
Арауканиа Темуко
Лос-Риос Валдивиа
Лос-Лагос Пуэрто-Монтт
Айсен Койайке
Магалианс Пунта-Аренас
Сантьяго Сантьяго

Географик мәғлүмәттәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Чилиҙың Тымыҡ һәм Атлантик океанға сығышы бар. Чилиҙың оҙонлоғо — төньяҡтан көньяҡҡа 4908 саҡырым (4630 км) һәм көнбайыштан көнсығышҡа 456 саҡырым (430 км).

Чилиҙың климаты төньяҡта — тропик сүлдән, ә көньяҡта — уртаса диңгеҙ климатына хәтлем үҙгәрә.

Һауаның уртаса температураһы:

  • көньяҡта — +3 °С — +16 °С хәтлем
  • төньяҡта — +12 °С — +22 °С хәтлем

Иң юғары бейеклек — Охос-дель-Саладо тауы (6893 м).

Файҙалы ҡаҙылмалар — баҡыр, тимер, марганц мәғдәндәре, көмөш.

Халыҡ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Cантьяго метроһы
Чилиҙың командаһы

Чилиҙың халҡы күбеһенсә европиоид расаһына ҡарай (30-55 %). Метистар — 45-65 %, индейҙар — 5 %. Килмешәктәрҙең күбеһе Испания, Италия, Франция һәм Хорватия илдәренән. XX быуатта Чилиға 600 мең килмешәк килгән, уларҙың күбеһе испандар, итальяндар, ниместәр, хорваттар һәм ғәрәптәр. Әлеге көндә Чилиҙа 800 меңгә яҡын кеше сит илдә тыуғандар.

Халыҡ һаны[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • 1 й. — 0,4 млн кеше
  • 1500 й. — 2,0 млн кеше
  • 1800 й. — 1,6 млн кеше
  • 1900 й. — 3,1 млн кеше
  • 1983 й. — 12,3 млн кеше
  • 1995 й. — 14,3 млн кеше
  • 2000 й. — 15,2 млн кеше
  • 2005 й. — 16,0 млн кеше
  • 2012 й. — 17,2 млн кеше

Этник бүленеш[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Сантьяго

Ғүмерҙең уртаса оҙонлоғо[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ҡала халҡының өлөшө — 87,7 %

Чили дипломат миссиялары (илселектәр һәм консулыҡтар)[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Diplomatic missions of Chile.png
Чили илселеге Мәскәүҙә

Европа[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Төнъяк Америка[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Көньяҡ Америка[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Яҡын Шәрәк[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Африка[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Азия[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Океания[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Халыҡ-ара ойошмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. Чили дәғүә иткән1 250 000 км² Антарктиданы иҫәпкә алмайынса.
  2. Human Development Report 2011  (инг.). United Nations Development Program (2011). Тәүге сығанаҡтан архивланған 2 февраль 2012. 6 ноябрь 2011 тикшерелгән.
  3. (CLP,код 152)

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Көньяҡ Америка илдәре
Аргентина · Бразилия · Боливия · Венесуэла · Гайана · Колумбия · Парагвай · Перу · Суринам · Уругвай · Чили · Эквадор
Фолкленд утрауҙары · Француз Гвиана · Көньяҡ Георгия һәм Көньяҡ Сандвич утрауҙары
LocationSouthAmerica.png
Латин Америка илдәре
Дәүләттәр: Аргентина · Боливия · Бразилия · Венесуэла · Гаити · Гватемала · Гондурас · Доминика Республикаһы · Колумбия · Коста-Рика · Куба · Мексика · Никарагуа · Панама · Парагвай · Перу · Сальвадор · Уругвай · Чили · Эквадор · Пуэрто-Рико
Бойондороҡло территорияһылар: Гваделупа · Мартиника · Сен-Бартельми · Сен-Мартен · Французская Гвиана
Latin America (orthographic projection).svg


Донъя Был ил тураһында тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып проектҡа ярҙам итә алаһығыҙ.