Яхъя Кемал Бейатлы

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Яхъя Кемал Бейатлы
төр. Yahya Kemal Beyatlı
Рәсем
Заты ир-ат[1][2]
Гражданлығы Ottoman flag.svg Ғосман империяһы
Flag of Turkey.svg Төркиә
Псевдоним Esrar
Тыуған көнө 2 декабрь 1884({{padleft:1884|4|0}}-{{padleft:12|2|0}}-{{padleft:2|2|0}})
Тыуған урыны Ғосман империяһы, Скопье
Вафат булыу көнө 1 ноябрь 1958({{padleft:1958|4|0}}-{{padleft:11|2|0}}-{{padleft:1|2|0}}) (73 йәш)
Вафат булған урыны Төркиә, Истанбул
Ерләнгән урыны Ашиян[d]
Изображение могилы
Һөнәр төрө шағир, дипломат, яҙыусы, сәйәсмән
Эш биреүсе Истанбул университеты[d]
Биләгән вазифаһы Төркиә Бөйөк милләт мәжлесе ағзаһы[d] һәм илсе[d]
Уҡыу йорто Вефа лицейы[d]
Сәйәси фирҡә ағзаһы Республиканская народная партия[d]
Commons-logo.svg Яхъя Кемал Бейатлы Викимилектә

Яхъя Кемал Бейатлы (төр. Yahya Kemal Beyatlı; тыуғанда исеме Әхмәт Агях; 2 декабрь 1884 — 1 ноябрь 1958) — төрөк шағиры һәм яҙыусыһы, сәйәсмән һәм дипломат.

Ашиян зыяратында ҡәбере

Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Яхъя Кемал Әхмәт Агях булараҡ 1884 йылдың 2 декабрендә Ғосман империяһы Косово виләйәте (хәҙерге Македонияның) Скопье ҡалаһында тыуған. Агях Кемал, Есрар, Мәхмәт Агях һәм Сөләймән Сади псевдонимдары аҫтында яҙған. 1934 йылда Төркиәлә фамилиялар тураһында закон үҙ көсөнә ингәс, «Бейатлы» фамилияһын ала. Төрлө шәхси мәктәптәрҙә уҡыған.

Ғосман солтаны Ғабдулхәмит II хакимлығына ҡаршы булған төрлө хәрәкәттәрҙә ҡатнаша[3]. Арестан ҡотолор өсөн, 1903 йылда Парижға күсеп китә[4]. Юғары ижтимағи фәндәр мәктәбендә һәм Сорбоннала уҡыған. Сит илдә булған осорҙа башҡа төрөк интеллигенцияһы, сәйәсмәндәре һәм яҙыусылары менән осрашҡан.

Француз әҙәбиәте менән ҡыҙыҡһынған. Һуңыраҡ шағир булып китә, Башлыса ғәзәл жанрында ижад иткән[5]. Тигеҙ һәм таҙа шиғри юлдар яҙырға тырышып, диван шиғриәтен йәнләндереү ысулдарын эҙләгән. Яхъя Кемалдың шиғриәте төрөк музыкаһы йоғонтоһо аҫтында була. Шиғри телдең эске ритмын аңлатып, ул Tınnet һымаҡ музыкаль төшөнсәләрҙе файҙаланған, улар тауыш йәғни һүҙҙәрҙең музыкаль мәғәнәһен, шиғыр ритмын билдәләй.

1912 йылда Истанбулға ҡайтҡанда, Яхъя Кемал шағир булараҡ билдәле булған. 1913—1923 йылдарҙа Истанбул университетында уҡыта.

Төркиәнең Республика халыҡ партияһы ағзаһы булараҡ Шанлыурфа (1923—1926), Йозгат (1934), Текирдаг провинцияларынан һәм Истанбул ҡалаһынан (1943) Төркиәнең Бөйөк милләт мәжлесенең 2 һәм 3-7 саҡырылыш ағзаһы була.

1926—1929 йылдарҙа Польшала Төркиә илсеһе була. 1930—1932 йылдарҙа Португалияла Төркиә илсеһе була. 1947 йылда Пакистанда Төркиәнең беренсе илсеһе итеп тәғәйенләнә, һаулығы ҡаҡшағас, 1949 йылда туған яғына әйләнеп ҡайта[6].

1958 йылдың 1 ноябрендә Истанбулда вафат булған, Ашиян зыяратында ерләнгән.

Әҫәрҙәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Kendi Gök Kubbemiz (1961)
  • Eski Şiirin Rüzgârıyla (1962)
  • Rubailer ve Hayyam’ın Rubailerini Türkçe Söyleyiş (1963)
  • Edebiyata Dair
  • Aziz İstanbul (1964)
  • Eğil Dağlar
  • Tarih Musahabeleri
  • Siyasi Hikayeler
  • Siyasi ve Edebi Portreler
  • Çocukluğum, Gençliğim, Siyasi ve Edebi Hatıralarım
  • Mektuplar-Makaleler
  • Bitmemiş Şiirler
  • Pek Sevgili Beybabacığım Yahya Kemal’den Babasına Kartpostallar, YKY, İstanbul, 1998.
  • Gemi Elli Yıldır Sessiz: Özel Mektupları ve Yazışmalarıyla Ölümünün 50. Yılında Yahya Kemal

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. VIAF — 2012.
  2. идентификатор BNF: асыҡ мәғлүмәт платформаһы — 2011.
  3. Meral Tozluyurt: Yahya Kemal Beyatlı’nın Siyasi Portresi, Masterarbeit, Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara 2007.
  4. Ahmet Hamdi Tanpınar: Yahya Kemal, S. 72, ISBN 975-7462-79-9.
  5. Беятлы Яхья Кемаль // Ҙур совет энциклопедияһы : в 30 т. / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
  6. Bağcıoğlu, Fatih Muhalif Bir Yalnız Adam Yahya Kemal Beyatlı- 2 (Turkish). Sızıntı (March 2009). 19 июль 2013 тикшерелгән.

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Яхья Кемаль Бейатлы // Элоквенция — Яя. — М. : Советская энциклопедия, 1957. — С. 671. — (Большая советская энциклопедия : [в 51 т.] / гл. ред. Б. А. Введенский; 1949—1958, т. 49).
  • Алькаева Л. О., Очерки по истории турецкой литературы 1908‒1939 гг. М., 1959.
  • Основные произведения иностранной художественной литературы. Азия. Африка. СПб, Азбука, М., Терра, 1997.