Яңы Британия

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску

Ошибка: блок «Халыҡ тығыҙлығы» отсутствует в шаблоне Геокар.

Яңы Британия
ингл. New Britain
Яңы Британия провинцияһының урынлашыуы
Яңы Британия провинцияһының урынлашыуы
5°44′00″ ю. ш. 150°44′00″ в. д.HGЯO
АрхипелагБисмарк архипелагы
АкваторияТымыҡ океан
ИлПапуа — Яңы Гвинея Папуа — Яңы Гвинея
РегионАйлендс
РайоныКөнсығыш Яңы Британия, Көнбайыш Яңы Британия
Папуа — Яңы Гвинея позиция картаһы әлегә юҡ.
Майҙаны35144,6 км²
Иң бейек нөктәһе2438 м
Халҡы (2011 йыл)500 000 кеше
Commons-logo.svg Яңы Британия Викимилектә

Яңы Британия (ингл. New Britain, элеккесә нем. Neupommern) — Папуа — Яңы Гвинея составындағы утрау. Бисмарк архипелагының иң ҙур утрауы булып тора, 1885 йылға ҡәҙәр ул Яңы Британия архипелагы тип атала.

Географияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Яңы Британияға йыһандан күренеш

Утрауҙың майҙаны 35 144,6 км² тәшкил итә[1], бында яҡынса 500 мең кеше (2011) йәшәй. Уның оҙонлоғо 600 км, ә максималь киңлеге — 80 км. 1966 йылдан Яңы Британия ике административ берәмеккә — Көнсығыш Яңы Британия һәм Көнбайыш Яңы Британия провинцияларына бүленә. Көнсығыш провинцияһы майҙаны буйынса көнбайыштыҡынан бәләкәйерәк, әммә уны халыҡ иҫәбе һәм әһәмиәтлелеге буйынса үтә.

Көнбайыш Яңы Британия провинцияһының административ үҙәге Кимбе ҡалаһында урынлашҡан. Көнсығыш Яңы Британия провинцияһының административ үҙәге 1994 йылда Тавурвур вулканы атылғанға тиклем Рабаул ҡалаһы була, уның халҡының күпселеге Кокопо ҡалаһына күсенә, һуңыраҡ Кокопо провинцияның үҙәге булып китә.

Утрау буйлап тарлауыҡтар менән йырғыланған тау массивы һуҙылған, Синевит вулканы (2438 м) уның иң бейек нөктәһе булып тора. Утрауҙың төп өлөшө тропик урмандар менән ҡапланған.

Дампир боғаҙы Яңы Британияны Умбои утрауынан, Изге Георгий боғаҙы — Яңы Ирландия утрауынан айыра.

Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Яңы Британия тик 1700 йылда британия диңгеҙеһе Уильям Дампир тарафынан асыла. 1885 йылдан 1899 йылға ҡәҙәр утрау Германия Яңы Гвинея Компанияһы биләмәһе була һәм Яңы Померания (нем. Neupommern) тип атала. 1899 йылдан 1914 йылға тиклем утрау Германия Яңы Гвинеяһы колонияһының бер өлөшө булып тора. Был дәүерҙә утрауҙа мамыҡ үҫтереү үҫешә. 1914 йылда Яңы Британияны Австралия ғәскәрҙәре баҫып ала һәм Беренсе донъя һуғышы тамамланғас Австралия утрау менән идара итеүгә Милләттәр Лигаһынан мандат ала.

Икенсе донъя һуғышы осоронда 1942 йылда утрау Рабаул өсөн алышты еңгән Япония империяһы ғәскәрҙәре тарафынан оккупациялана. Америкалылар утрауҙың төньяҡ-көнбайыш өлөшөн һәм көньяҡ-көнбайышта Меркус моронон яулап алалар. Шуға ҡарамаҫтан Рабаул ҡалаһын һуғыш тамамланғанға ҡәҙәр яулап ала алмайҙар, һәм тик Япония дөйөм капитуляция тураһындағы акт ҡабул иткәндән һуң ғына утрау америкалыларға бирелә.

Халҡы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Папуастар Яңы Британияның иң боронғо этник төркөмө булып тора. Артабан утрауға Меланезия кешеләре килеп урынлаша. Толаи халҡы иң ҙур этник төркөмө булып тора. Утрауҙа шулай уҡ байнинг, киленге, сулка һәм лакалаи халыҡтары йәшәй.

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. United Nations Environment Program, "Islands by land area: New Britain, " islands.unep.ch (1988).

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]