Ҡәҙер торамаһы

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Ҡәҙер торамаһы
Дәүләт Flag of Bashkortostan.svg Башҡортостан Республикаhы
Урынлашыу Дыуан районы

Ҡәҙер торамаһы (рус. Кадыровское поселение) — Башҡортостан Республикаһының Дыуан районы Ҡәҙер ауылынан йыраҡ түгел урынлашҡан б.э.т. IV мең йыллыҡ — б.э. III быуатына ҡараған иртә тимер быуат археологик ҡомартҡыһы[1][2].

Тасуирламаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ҡәҙер торамаһы Башҡортостан Республикаһының Дыуан районы Ҡәҙер ауылынан көньяҡ-көнбайышҡа табан 2 км алыҫлыҡта Әй йылғаһының уң ярында урынлашҡан. Ауылдан район үҙәгенә тиклем (Мәсәғүт) — 16 км, ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Рухтин) — 8 км.

Табылдыҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Күп ҡатламлы торама. Майҙаны 2500 м², 140 м² ере археологик тикшеренеүҙәр маҡсатында ҡаҙып тикшерелгән.

Түбәнге ҡатламдарҙа хайуан һөйәктәре, неолит осорона ҡараған таш әйберҙәр — бысаҡ һымаҡ пластиналар, нуклеустар, ярсыҡтар, ҡырғыстар һәм ҡом, тальк һәм шамот ҡушып яһалған, тешле мөһөр баҫылған балсыҡ һауыттар табылған. Торлаҡ нигеҙҙәре һаҡланған.

Тораманың юғары ҡатламдарында тальк, ҡабырсаҡ ҡатыштырып әүәләнгән һәм шыма мөһөр эҙҙәре менән биҙәлгән б.э.т. IV быуат — б.э. III быуатына ҡараған балсыҡ һауыттар табылған. Ҡомартҡы таш быуат — тимер быуат осоронда халыҡтың Урал аръяғына килеп ултырыу этаптарын сағылдыра.

Ҡәҙер торамаһы материалдары Өфөләге Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты һәм Этнологик тикшеренеүҙәр үҙәге фондында һаҡлана.

Асыш тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Торама 1968 йылда археолог, тарих фәндәре кандидаты Ю. А. Морозов тарафынан асыла һәм өйрәнелә.

1987 йылда тарих фәндәре кандидаты Лебедев Александр Иванович[3], 1990 йылда Рәсәй һәм Башҡортостандың тарихсы-археологы, Рәсәй Фәндәр Академияһының Өфө фәнни үҙәге Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты археология бүлегенең өлкән ғилми хеҙмәткәре, тарих фәндәре кандидаты Г. Н. Гарустович тикшерә[1].

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. 1,0 1,1 Г. Н. Гарустович Ҡәҙер торамаһы//Башҡорт энциклопедияһы
  2. Л. А. Голубева. Археологические памятники// Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. 2-й т. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
  3. Лебедев Александр Иванович

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Л. А. Голубева. Археологические памятники// Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. 2-й т. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
  • Л. А. Монгайт. Археологическая культура// Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. 11 т. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
  • Музей археологии и этнографии. Каталог. Уфа, 2007.
  • Археология и этнография Башкирии. В 5 т. Уфа, 1962—1973.
  • Археологическая карта Башкирии. М., 1976.
  • Археологические памятники Башкортостана //История культуры Башкортостана: Комплект научных и учебных материалов. Вып. 6. Уфа, 1996.