Абдулла (ҡала)

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Абдулла
Флаг[d]
Flag of Abdulino (Orenburg oblast).pngCoat of Arms of Abdulino (Orenburg oblast).png
Рәсем
Нигеҙләү датаһы 1795
Рәсми атамаһы Абдулино
Дәүләт Рәсәй
Административ үҙәге Абдулла районы[d]
Административ-территориаль берәмек Абдулла ҡала округы
Халыҡ һаны 19 222 кеше (2017)[1]
Диңгеҙ кимәленән бейеклек 190 метр
Сәғәт бүлкәте UTC+5:00[d]
Майҙан 47 км²
Почта индексы 461743
Рәсми сайт mo-ab-area.orb.ru
Беренсе яҙма телгә алыу 1795
Урындағы телефон коды 35355
Commons-logo.svg Абдулла Викимилектә

Абдулла (рус. Абдулино) — Россия Федерацияһының Ырымбур өлкәһендә урынлашҡан ҡалаһы. Абдулла ҡала округы административ үҙәге

Географияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ҡала Урал алды төбәгендә, Ыҡ йылғаһы ҡушылдығы Тиреҫ йылғаһы буйында, Башҡортостан сигенән йыраҡ түгел, Ырымбур ҡалаһынан төньяҡ-көнбайышҡа табан 280 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Беренсе тапҡыр 1795 йылда 37 кешелек халҡы булған «яңы һалынған Абдулла ауылы» булараҡ телгә алына, исем ауылдың аҡһаҡалы Абдулла Яҡупов хөрмәтенә аталған булған. 1811 йылдан Абдулино тип атала башлай. Административ рәүештә Боғорослан өйәҙе составына инә. 1886—1888 йылдарҙа тимер юлы төҙөлгәндән һуң Һамар-Златоуст тимер юл станцияһы булып китә. 1895 йылда «Перов һәм Зуев» компанияһы Тиреҫ йылғаһы аръяғында ҡарабойҙайҙы ярма итеп эшкәртеү заводы төҙөй. Абдуллала ҡеүәтле пар тирмәне, элеватор төҙөлгән.

1923 йылда Абдулла ҡала статусы ала.

Халҡы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Халыҡ иҫәбе
1931[2]1939[2]1959[3]1967[2]1970[4]1979[5]1989[6]
15 10024 30029 97626 00026 01023 05422 639
1991[2]1992[2]1996[2]1998[2]2001[2]2002[7]2003[8]
22 90023 00023 60023 90024 00021 53721 500
2004[8]2005[2]2006[2]2007[2]2009[9]2010[10]2011[2]
21 50021 50021 40021 20020 76820 17320 200
2012[11]2013[12]2014[13]2015[14]2016[15]
19 93719 68719 46819 35319 320

2016 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халҡы буйынса ҡала Рәсәй Федерацияһының 1112[16] ҡалаһы араһында [17] 375-се урында була

2019 йылдың 1 ғинуарына Рәсәйҙең 1115 ҡалаһынан 695-се урында була.

2016 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халҡы буйынса ҡала Рәсәй Федерацияһының 1112[16] ҡалаһы араһында [18] 375-се урында була

Сәнәғәте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Сәнәғәтен, башлыса, аҙыҡ-түлек предприятиелары (икмәк , һөт комбинаттары) тәшкил итә. Тимер юл транспорты (юл машиналарын ремонтлау заводы, запас частәр заводы) һәм төҙөлөш материалдары предприятиелары. Һынамаҡ ауыл хужалығы машиналары заводы, башҡа предприятиелар. Һамар — Куйбышев тимер юлының Өфө линияһында тимер юл станцияһы[19].

Транспорт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Автомобиль юлдары бәйләнештәре

  • Р239 Ҡаҙан — Ырымбур

Тимер юл станцияһы хәрәкәте Абдулла аша тормошҡа ашырыла. Йөк ташыу Куйбышев тимер юлы (ААЙ Рәсәй тимер юлдары) буйлап башҡарыла .

Иҫтәлекле урындары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  •  Автомат тимер юл тормозын уйлап табыусы Ф. П. Казанцевтың фатир-музейы
  • Тыуған яҡты өйрәнеү музейы
  • Архитектура ҡомартҡыһы — бинаның тимер юл вокзалы (1895)[20].
  • Бөйөк Ватан һуғышы геройҙары һәйкәле
  • Һәләк булған яугир-интернационалист («афғандар») скверы

Иҫкәрмә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. https://web.archive.org/web/20170731141731/http://www.gks.ru/free_doc/doc_2017/bul_dr/mun_obr2017.rar
  2. 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 Народная энциклопедия «Мой город». Абдулино
  3. Всесоюзная перепись населения 1959 года. Численность городского населения РСФСР, её территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу  (рус.). Демоскоп Weekly. Тәүге сығанаҡтан архивланған 28 апрель 2013. 25 сентябрь 2013 тикшерелгән.
  4. Всесоюзная перепись населения 1970 года Численность городского населения РСФСР, её территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу.  (рус.). Демоскоп Weekly. Тәүге сығанаҡтан архивланған 28 апрель 2013. 25 сентябрь 2013 тикшерелгән.
  5. Всесоюзная перепись населения 1979 года Численность городского населения РСФСР, её территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу.  (рус.). Демоскоп Weekly. Тәүге сығанаҡтан архивланған 28 апрель 2013. 25 сентябрь 2013 тикшерелгән.
  6. Всесоюзная перепись населения 1989 года. Численность городского населения. Тәүге сығанаҡтан архивланған 22 август 2011.
  7. Всероссийская перепись населения 2002 года. Том. 1, таблица 4. Численность населения России, федеральных округов, субъектов Российской Федерации, районов, городских поселений, сельских населённых пунктов - райцентров и сельских населённых пунктов с населением 3 тысячи и более. Тәүге сығанаҡтан архивланған 3 февраль 2012.
  8. 8,0 8,1 Города и районы Оренбургской области. Оренбург. Типография Оренбургстата. 2004. - 283 с.. Тәүге сығанаҡтан архивланған 3 май 2015. 3 май 2015 тикшерелгән.
  9. Численность постоянного населения Российской Федерации по городам, посёлкам городского типа и районам на 1 января 2009 года. Тәүге сығанаҡтан архивланған 2 ғинуар 2014. 2 ғинуар 2014 тикшерелгән.
  10. Всероссийская перепись населения 2010 года. Численность и размещение населения Оренбургской области. Тәүге сығанаҡтан архивланған 5 июнь 2014. 5 июнь 2014 тикшерелгән.
  11. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям. Таблица 35. Оценка численности постоянного населения на 1 января 2012 года. Тәүге сығанаҡтан архивланған 31 май 2014. 31 май 2014 тикшерелгән.
  12. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2013 года. — М.: Федеральная служба государственной статистики Росстат, 2013. — 528 с. (Табл. 33. Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений, городских населённых пунктов, сельских населённых пунктов). Тәүге сығанаҡтан архивланған 16 ноябрь 2013. 16 ноябрь 2013 тикшерелгән.
  13. Таблица 33. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2014 года. Тәүге сығанаҡтан архивланған 2 август 2014. 2 август 2014 тикшерелгән.
  14. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2015 года. Тәүге сығанаҡтан архивланған 6 август 2015. 6 август 2015 тикшерелгән.
  15. Численность населения муниципальных образований Оренбургской области на 1 января 2016 года. Тәүге сығанаҡтан архивланған 4 апрель 2016. 4 апрель 2016 тикшерелгән.
  16. 16,0 16,1 с учётом городов Крыма
  17. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2016 года. Таблица «31. Численность населения городов и пгт по федеральным округам и субъектам Российской Федерации на 1 января 2016 года». RAR-архив (1,0 Mб)
  18. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2016 года. Таблица «31. Численность населения городов и пгт по федеральным округам и субъектам Российской Федерации на 1 января 2016 года». RAR-архив (1,0 Mб)
  19. Большая советская энциклопедия. Гл. ред. А. М. Прохоров, 3-е изд. Т. 1. А — Ангоб. 1969. 608 стр., илл.; 47 л. илл. и карт, 1 отд. л. табл.
  20. Станция Абдулино

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Абдулино // Города России: энциклопедия — М.: Большая Российская энциклопедия, 1994. — Б. 13. — 559 б. — 50000 экз. — ISBN 5-85270-026-6.
  • Абдулино // Большая советская энциклопедия: В 66 томах (65 т. и 1 доп.) / Гл. ред. О. Ю. Шмидт — 1-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1926—1947.
  • С. М. Стрельников. Географические названия Оренбургской области. Топонимический словарь. — Кувандык, 2002.

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]