Ада Йонат

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Ада Йонат
йәһ. עדה יונת
Рәсем
Заты ҡатын-ҡыҙ[1][2]
Гражданлығы Flag of Israel.svg Израиль[3][1]
Тыуған көнө 22 июнь 1939({{padleft:1939|4|0}}-{{padleft:6|2|0}}-{{padleft:22|2|0}})[4][5][6] (81 йәш)
Тыуған урыны Подмандатная Палестина[d], Иерусалим[1]
Һөнәр төрө молекулярный биолог, химик, университет уҡытыусыһы, кристаллограф, биохимик
Эшмәкәрлек төрө кристаллография[d]
Эш биреүсе Чикаго университеты[d]
Институт Вейцмана[d]
Ойошма йәки клуб ағзаһы Национальная академия наук США[d][7], Европа фән һәм сәнғәт академияһы[d], Израильская академия естественных и гуманитарных наук[d], Папская академия наук[d], Америка сәнғәт һәм фәндәр академияһы[d], Европейская организация молекулярной биологии[d], Леопольд Академияһы һәм Лондонское королевское общество[d]
Уҡыу йорто Каролинский институт[d]
Институт Вейцмана[d]
Еврейский университет в Иерусалиме[d]
Ғилми етәксе Wolfie Traub[d]
Эш урыны Институт Вейцмана[d]
Испытал влияние от Липскомб, Уильям Нанн[d]
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

Премия Израиля[d] (2002)

Нобелевская премия по химии[d] (2009)

премия Харви[d] (2002)

премия Пауля Эрлиха и Людвига Дармштедтера[d] (2007)

медаль Вильгельма Экснера[d] (2010)

премия Вольфа по химии[d] (2006)

премия Л’Ореаль — ЮНЕСКО «Для женщин в науке»[d] (2008)

премия Альберта Эйнштейна[d] (2008)

премия Мэссри[d] (2004)

премия Луизы Гросс-Хорвиц[d] (2005)

Серебряная памятная медаль Сената[d] (2012)

медаль Рентгена[d] (2014)

The EMET Prize for Art, Science and Culture[d] (2006)

honorary doctor of Carnegie-Mellon University[d]

почётный доктор Чилийского университета[d]

почётный доктор Берлинского технического университета[d]

медаль Ф. А. Коттона[d] (2002)

почётный доктор Гамбургского университета[d]

Транскрипция в МФА ˈada joˈnat
Commons-logo.svg Ада Йонат Викимилектә

Ада Йонат (тыумышта Лифшиц;[8][9] йәһ. עדה יונת‎, 22 июнь 1939 йыл, Иерусалим) — Израиль кристаллограф ғалимы, «рибосома структураһын һәм функцияларын тикшергән өсөн» Венкатраман Рамакришнан һәм Томас Стейц менән бергә химия буйынса 2009 йылғы Нобель премияһы лауреаты[10].

Белеме һәм уҡытыусылыҡ эшмәкәрлеге[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ада Йонат 1939 йылда Лодздән (Польша) Израилгә репатриацияланған һәм Иерусалимда йәшәгән йәшелсә һатыусы ғаиләһендә тыуа[11][12]. Ата-әсәһе Гиллель һәм Эстер Лившицтар Иерусалимда 1933 йылда төпләнә. Ғаилә башлығы раввиндар тоҡомонан сығып, үҙе лә раввин булһа ла, ауырыу арҡаһында специальносы буйынса эшләй алмай[13]. 1949 йылда Аданың атаһы ваҡытһыҙ вафат була, әсәһе ун йәшлек Ада менән ике йәшлек Нуритты алып Тель-Авивҡа күсә. Ада Йонат 1962 йылда бакалавр, 1964 йылда Иерусалимдағы Йәһүд университетында фәндәр магистры дәрәжәһен ала. 1968 йылда рентгеноструктур тикшеренеүҙәре өсөн Реховоттағы Вейцман институтында докторлыҡ дәрәжәһе ала[14].

1988 йылдан Вейцман институтының структур биология бүлексәһендә уҡыта.

Ғилми эшмәкәрлеге[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

1969-1970 йылдарҙа Ада Йонат АҠШ-та, шул иҫәптән Массачусетс технология институтында эшләй.

Ада Йонат рибосоманы тикшереү өлкәһендә беренселәрҙән була. Ул шулай уҡ түбән температуралы аҡһым кристаллографияһы методикаһын да беренсе булып ҡуллана. Антибиотиктарҙың рибосомаға тәьҫире һәм организмдың антибиотиктарға ҡаршы тороу механизмы буйынса тикшеренеүҙәре дарыу терапияһының һөҙөмтәлелеген асыҡлауҙа мөһим аҙым була.

НАСА менән хеҙмәттәшлек итә[15].

Әле Ада Йонат Реховотта Вейцман институтының Элен һәм Милтон Киммельмандар исемендәге Биомолекуляр структура үҙәгенә етәкселек итә.

Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ада Йонат лабораторияла
  • 2002 — Рибосомаларҙы тикшергән өсөн химия өлкәһендә Израиль дәүләт премияһы[16]
  • 2002 — Ф. А. Коттон миҙалы
  • 2002 — Харви премияһы[17]
  • 2004 — Мэссри премияһы
  • 2004 — Пауль Каррерҙың алтын миҙалы
  • 2005 — Луиза Гросс Хорвиц премияһы
  • 2006 — Ротшильд премияһы
  • 2006 — Химия буйынса Вольф премияһы
  • 2006 — ЕМЕТ премияһы
  • 2007 — Л’Ореаль — ЮНЕСКО премияһы[18]
  • 2007 — Пауль Эрлих һәм Людвиг Дармштедтер премияһы
  • 2008 — Альберт Эйнштейн премияһы
  • 2009 — Химия буйынса Нобель премияһы
  • 2010 — Вильгельм Экснер миҙалы
  • 2012 — «Ҡаҙағстан Республикаһы бойондороҡһоҙлоғоноң 20 йыллығы» юбилей миҙалы[19]
  • Эрстед лекцияһы (2014)[20]

Һайланма библиографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. 1,0 1,1 1,2 http://www.nytimes.com/2009/10/08/science/08nobel.html
  2. http://www.nytimes.com/reuters/2009/10/07/world/international-uk-nobel-chemistry.html
  3. http://www.nndb.com/people/914/000208290/
  4. FemBio: Банк данных о выдающихся женщинах, Frauerdatenbank
  5. Munzinger Archiv — 1913.
  6. Брокгауз энциклопедияһы
  7. http://www.nasonline.org/member-directory/members/20004897.html
  8. Генеалогия семьи Йонат
  9. מנכ"ל המדינה (стр. 4) Ҡалып:Webarchive
  10. The Nobel Prize in Chemistry 2009  (инг.). Тәүге сығанаҡтан архивланған 8 апрель 2012. 7 октябрь 2009 тикшерелгән.
  11. The Jerusalem Post
  12. «Голубка науки» из Реховота
  13. István Hargittai, Magdolna Hargittai «Candid science 6»: Interview with Ada Yonath (p. 390): в данном издании девичья фамилия Ады Йонат с её слов записана как Лившиц.
  14. Петров, Пётр. Нобелевская премия по химии — 2009, Элементы.ру (14 октября 2009). 14 октябрь 2009 тикшерелгән.
  15. Дом ученых и специалистов Реховота: Поздравляем Аду Йонат, которая работает в Реховоте в институте Вайцмана, с присуждением Нобелевской премии по химии
  16. Названы лауреаты Премии Израиля в области химии и археологии
  17. Ada E. Yonath, Israel на сайте Премии Харви Ҡалып:Webarchive  (инг.)(инг.)
  18. Пресс-релиз ЮНЕСКО: Десятой премией Л‘ОРЕАЛЬ-ЮНЕСКО «Женщины в науке» отмечены пять женщин-ученых
  19. Указ Президента Республики Казахстан № 327 от 17 мая 2012 года «О награждении юбилейной медалью „Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл“».
  20. H.C. Ørsted lecture — DTU

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]