Басов Николай Геннадиевич

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Басов Николай Геннадиевич
Рәсем
Заты ир-ат
Гражданлығы Flag of the Russian Soviet Federative Socialist Republic (1918–1937).svg Совет Рәсәйе
Flag of the Soviet Union.svg СССР
Flag of Russia.svg Рәсәй
Тыуған көнө 14 декабрь 1922({{padleft:1922|4|0}}-{{padleft:12|2|0}}-{{padleft:14|2|0}})[1][2][…]
Тыуған урыны Совет Рәсәйе, Тамбовская губерния[d], Усмань[d]
Вафат булған көнө 1 июль 2001({{padleft:2001|4|0}}-{{padleft:7|2|0}}-{{padleft:1|2|0}})[2][3][4] (78 йәш)
Вафат булған урыны Рәсәй, Мәскәү ҡалаһы
Ерләнгән урыны Новодевичье зыяраты[d]
Туған тел рус теле
Һөнәр төрө физик, уйлап табыусы, университет уҡытыусыһы, сәйәсмән
Эшмәкәрлек төрө радиофизика[d]
Эш биреүсе Рәсәй Фәндәр академияһының П. Н. Лебедев исемендәге физика институты[d]
«МИФИ» Милли ядро тикшеренеү университеты (Мәскәү инженерлыҡ-физика институты)[d]
Биләгән вазифаһы директор[d] һәм СССР Юғары Советы депутаты[d]
Ойошма йәки клуб ағзаһы ГДР фәндәр академяһы[d], Леопольд Академияһы, Рәсәй Фәндәр академияһы[d], СССР Фәндәр академияһы[d][5], Болгарская академия наук[d], Шведская королевская академия инженерных наук[d] һәм Индийская национальная академия наук[d]
Уҡыу йорто «МИФИ» Милли ядро тикшеренеү университеты (Мәскәү инженерлыҡ-физика институты)[d]
Ғилми дәрәжә физика-математика фәндәре докторы[d]
Ғилми етәксе Леонтович, Михаил Александрович[d] һәм Прохоров Александр Михайлович
Аспиранттар Летохов, Владилен Степанович[d] һәм Крохин, Олег Николаевич[d]
Сәйәси фирҡә ағзаһы Советтар Союзы Коммунистар партияһы
Һуғыш/алыш Бөйөк Ватан һуғышы
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
Число Эрдёша 7
Commons-logo.svg Басов Николай Геннадиевич Викимилектә

Николай Геннадиевич Басов (14 декабрь 1922 йыл — 1 июль 2001 йыл) — совет һәм Рәсәй физигы, физика буйынса Нобель премияһы (1964), Ленин премияһы (1959) һәм СССР Дәүләт премияһы (1989) лауреаты. Ике тапҡыр Социалистик Хеҙмәт Геройы (1969, 1982).

Мәскәүҙән СССР Юғары Советының 9-11-се саҡырылыш Союздар советы депутаты[6].

Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Файл:Могила академика Николая Басова.JPG
Н. Г. Басовтың Мәскәүҙә Новодевичье зыяратындағы ҡәбере

Н. Басов Тамбов губернаһы Усмань ҡалаһында (хәҙер Липецк өлкәһе) тыуа[7]. Атаһы — Геннадий Федорович Басов, әсәһе — Молчанова Зинаида Андреевна. Урыҫ[8]. 1927 йылда ғаилә Усмандән Воронежға күсенә. 1936—1950 йылдарҙа ВЛКСМ ағзаһы. 1941 йылда Басов Воронеж урта мәктәбен тамамлағас, хәрби хеҙмәткә саҡырыла Куйбышев медицина академияһына ебәрелә. 1943 йылда фельдшер квалификацияһына эйә була һәм ғәмәлдәге армияға ебәрелә, 1-се Украина фронтында хеҙмәт итә.

Һуғыштан һуң Басов МИФИ-ға уҡырға инә, 1950 йылда диплом яҡлай. 1948 йылдан СССР Фәндәр академияһының Лебедев исемендәге Физика институтында (ФИАН) лаборант булып эшләй, диплом алғандан һуң да М. А. Леонтович һәм А. М. Прохоров етәкселегендә шунда эшләй. 1953 йылда — кандидатлыҡ, ә 1956 йылда «Молекуляр генератор» темаһы буйынса докторлыҡ диссертацияһы яҡлай[9].

1958—1972 йылдарҙа Басов — ФИАН директоры урынбаҫары, ә 1973—1989 йылдарҙа үҙе институты директоры вазифаһын биләй. 1963 йылда ул бында квант радиофизикаһы лабораторияһын ойоштора һәм вафат булғансы уны етәкләй. 1962 йылда Басов СССР Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы итеп һайлана, ә 1966 йылдан — СССР Фәндәр академияһы академигы, һуңынан Фәндәр академияһы президиумына һайлана (1967—1990 йылдарҙа — СССР Фәндәр академияһы президиумы,1991 йылдан Рәсәй Фәндәр академияһы президиумы ағзаһы).

СССР Фәндәр академияһы ғалимдарының 1973 йылда «Правда» гәзитенә «академик А. Д. Сахаровтың тәртибен ғәйепләп» яҙған хатына ҡул ҡуйған академиктарҙың береһе.[10][11].

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. Басов Николай Геннадиевич // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохорова — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
  2. 2,0 2,1 Munzinger Archiv — 1913.
  3. 3,0 3,1 Брокгауз энциклопедияһы
  4. Gran Enciclopèdia CatalanaGrup Enciclopèdia Catalana, 1968.
  5. http://www.ras.ru/win/db/show_per.asp?P=.id-58.ln-ru.dl-.pr-inf.uk-12
  6. Список депутатов Верховного Совета СССР 11 созыва. Тәүге сығанаҡтан архивланған 28 апрель 2013. 14 ғинуар 2015 тикшерелгән.
  7. Попов П. Басов Николай Геннадьевич // Воронежцы: знаменитые биографии в истории края / редактор составитель Ю. Л. Полевой — Воронеж: Издательский дом «Кварта», 2007. — Б. 408. — 520 б. — ISBN 978-5-89609-105-9.
  8. Басов Николай Геннадиевич. «Герои страны» сайты.
  9. Басов, Николай Геннадиевич Молекулярный генератор : Автореферат диссертации на соискание учёной степени доктора физико-математических наук / Академия наук СССР. Физический институт им. П. Н. Лебедева — М., 1956. — 10 б.
  10. Архивированная копия. Тәүге сығанаҡтан архивланған 15 ғинуар 2018. 11 декабрь 2017 тикшерелгән.
  11. [1]

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]