Буков Емилиан Нестерович

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Емилиан Нестерович Буков
рум. Emilian Radu Bucov
146 px
Тыуған көнө:

26 июль (8 август) 1909({{padleft:1909|4|0}}-{{padleft:8|2|0}}-{{padleft:8|2|0}})

Тыуған урыны:

Рәсәй империяһының Бессарабия губернаһы Измаил өйәҙе (хәҙер Украинаның Одесса өлкәһе) Яңы Килия ҡалаһы

Вафат булған көнө:

17 октябрь 1984({{padleft:1984|4|0}}-{{padleft:10|2|0}}-{{padleft:17|2|0}}) (75 йәш)

Вафат булған урыны:

СССР, МССР, Кишинёв ҡалаһы

Гражданлығы:

Совет Социалистик Республикалар Союзы СССР

Эшмәкәрлеге:

прозаик, шағир

Йүнәлеше:

социалистик реализм

Әҫәрҙәре яҙылған тел:

молдаван теле

Премиялары:

Молдавия ССР-ының Дәүләт премияһы

Наградалары:
Социалистик Хеҙмәт Геройы — 1979
Ленин ордены Ленин ордены Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены

Емилиа́н Не́стерович Бу́ков (рум. Emilian Radu Bucov; 19091984) — молдаван совет прозаигы һәм шағиры. Молдавия ССР-ының халыҡ яҙыусыһы (1966). 1950 йылдан ВКП(б) ағзаһы .

Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Емилиан Буков 1909 йылдың 26 июлендә (8 авгусында) Бессарабияның көньяғында Дунай тамағында урынлашҡан Яңы Килия ҡалаһында (хәҙерге Украинаның Одесса өлкәһе) тыуған. 1931 йылдан 1936 йылға тиклем Бухарест университетының әҙәби-философия факультетында уҡый.

Румынияның коммунистик йәштәр Союзы ағзаһы була, йәшерен революцион эштә ҡатнаша. Румын журналында яҙыша. Буржуаз йәмғиәтте үткер тәнҡитләгән һәм революцион көрәш пафосы менән һуғарылған «Эш ҡайнай» (1932 йыл), «Ҡояш телмәре» (1937 йыл), «Ҡытай» (1938 йыл) исемле шиғырҙар йыйынтығы баҫтырып сығара. 1940 йылда Бессарабия СССР-ға ҡушылғас, Емилиан Буков Молдавия ССР-ында йәшәй. «Мин һине күрәм, Молдавия» (1942 йыл), «Днестрҙа яҙ» (1944 йыл), «Илем минең» (1947 йыл), «Этаждар үҫә» (1952 йыл), «Шиғырҙар» (1954 йыл) шиғырҙар йыйынтыҡтарын, «Реут ҡалаһы» (1956 йыл, рус теленә тәржемә 1958 йыл) шиғри романын һәм башҡа әҫәрҙәрен баҫтырып сығара.

Емилиан Буков яҙған «Андриеш» шиғри әкиәт буйынса Параджанов Сергей Иосифович шул уҡ исемле фильм төшөргән. Ул шулай уҡ «Йөрәк ялҡыны» хикәйәләр йыйынтығы (1965 йыл), «Йәшлек йыры» поэмаһы (1969 йыл), «Магистраль» романы (1969) авторы.

Буковтың «Дунай — тынысһыҙ һыу» пьесаһы (1956 йыл) Румыния оккупацияһы йылдарында Дунай балыҡсылары сығыштарына арналған. Ваҡиғалар 19251926 йылдарҙа киң ҡолас ала. Сәхнәлә 1957 йылда «Шау-шыулы Дунай» исеме аҫтында ҡуйыла.

Буков Шевченко Тарас Григорьевичтың — «Һайлап алынған» (Кишинёв, 1961, 1964) әҫәрҙәренең молдаван теленә тәржемәһе авторы һәм редакторы. Ул шулай уҡ украин шағиры тураһында мәҡәләләр авторы.

2—се һәм 3-сө саҡырылыш СССР Юғары Советы депутаты (1946—1954)[1]. Е. Н. Буков 1984 йылдың 17 октябрендә Кишинёвта вафат була.

  • 19701973 йылдарҙа Буковтың 5 томлыҡ һайланма әҫәрҙәр йыйынтығы донъя күрә.
  • 1971 йылда режиссёр Петру Унгуряну яҙыусының ижады тураһында «Емелиан Буков» документаль фильмы төшөрә.

Маҡтаулы исемдәре һәм наградалары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Социалистик Хеҙмәт Геройы (08.08.1979)
  • ике Ленин ордены (11.10.1949; 08.08.1979)
  • ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (31.08.1959; 07.08.1969)[2]
  • миҙалдар
  • Молдавия ССР-ы Дәүләт премияһы (1966) — «Зиле де азь, зиле де мыне» («Бөгөнгө көн, киләсәк көн») шиғырҙар һәм поэмалар йыйынтығы өсөн
  • Молдавия ССР-ының халыҡ яҙыусыһы (1982)

Библиография[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Опере алесе — Кишинэу, 1954.
  • Поезий — Кишинэу, 1958.
  • Зиле де азь, зиле де мыне — Кишинэу, 1965.
  • Версурь — Кишинэу, 1966.

рус телендә

  • Әҫәрҙәр йыйынтығы өс томда. М., 1983
  • Шиғырҙар һәм поэмалар — М., 1955.
  • Һайланма шиғырҙар һәм поэмалар — М., 1960.

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Чиботару С. Емилиан Буков — Кишинёв, 1959.
  • Коробан В. Емилиан Буков // Литература советикэ молдовеняскэ (очеркул) — Кишинэу, 1960.

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Емилиан Нестерович Буков. «Герои страны» сайты.