Герти Тереза Кори

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Герти Тереза Кори
ингл. Gerty Theresa Cori
Рәсем
Заты ҡатын-ҡыҙ
Гражданлығы Flag of Austria-Hungary (1869-1918).svg Австро-Венгрия
Flag of the Czech Republic.svg Чехословакия
Flag of the United States (1912-1959).svg Америка Ҡушма Штаттары
Тыуған ваҡыттағы исеме нем. Gerty Therese Radnitz
Тыуған көнө 15 август 1896({{padleft:1896|4|0}}-{{padleft:8|2|0}}-{{padleft:15|2|0}})[1][2][3][4]
Тыуған урыны Королевство Богемия[d],Прага[1]
Вафат булыу көнө 26 октябрь 1957({{padleft:1957|4|0}}-{{padleft:10|2|0}}-{{padleft:26|2|0}})[1][2][3][4] (61 йәш)
Вафат булған урыны Америка Ҡушма Штаттары, Миссури[d], Сент-Луис[d]
Үлем төрө тәбиғи үлем[d]
Причина смерти myelofibrosis[d] һәм почечная недостаточность[d][1]
Хәләл ефете Кори, Карл Фердинанд[d]
Һөнәр төрө биохимик, психолог, табип, химик, физиолог
Эшмәкәрлек төрө Биохимия[1]
Эш биреүсе Университет Вашингтона в Сент-Луисе[d][1]
Ойошма йәки клуб ағзаһы Национальная академия наук США[d][1][5], Американская академия искусств и наук[d], Национальный научный совет[d][6][7] һәм Американское философское общество[d][8]
Бүләктәре һәм маҡтаулы исемдәре
Уҡыу йорто Карл университеты
Университет Карла и Фердинанда[d][1]
Описан на сайте nasonline.org/publicatio…
Commons-logo.svg Герти Тереза Кори Викимилектә

Герти Тереза Кори, тыумыштан Радниц (ингл. Gerty Theresa Cori, Герти Тереза Радниц-Кори, 15 август, 1896, Прага, Австро-Венгрия (хәҙер Чехия) — 26 октябрь, 1957) — АҠШ биохимигы.

Ире Карл Кори менән бергә  «гликогендың каталитик әүерелешен асҡан өсөн» физиология һәм медицина буйынса 1947 йылғы Нобель премияһы лауреаты була.

Герти Тереза Радниц 1896 йылдың 8 авгусында Прагала, ул саҡта  Австро-Венгрия империяһында, йәһүд ғаиләһендә тыуа[9]. Атаһы Отто Радниц Богемияла шәкәр заводының  генераль директоры булып эшләй. Әсәһенең ағаһы Прага университетында педиатрия профессоры була. Герти  1914 йылда Прагалағы немец уҡыу йортона — Карл  Фердинанд  (Carl Ferdinand University) университетына уҡырға инә. Шунда Карл Кори менән осраша; улар икеһе лә 1920 йылда  медицина буйынса доктор дәрәжәһен ала һәм шул уҡ йылды Венала туй яһай [10].

1921 йылда Кориҙар икеһе ике урында эшләй. Герти Веналағы Каролина балалар дауаханаһында профессор Кноепфельмахер ҡулы аҫтында педиатрияла хеҙмәт итә. Карл иртән — лабораторияла, кисен фармакология университетында тикшеренеүҙәр алып бара.  

1922 йылда Кориҙар Америка Ҡушма Штаттарына күсеп килә. Улар Нью-Йорк  Дәүләт малигнант ауырыуҙар институтына (хәҙерге Росвелл парк) урынлаша. Герти ҡалҡан биҙе эшмәкәрлеген өйрәнеүен дауам итә[11].  Буффало ҡалаһында   Кориҙар икәүләп  карбогидрат метаболизм  in vivo һәм уның гормональ көйләнеше буйынса тикшеренеүҙәр менән шөғөлләнә.  Тикшеренеүҙәре барышында һөт кислотаһы менән ҡыҙыҡһына башлайҙар. Эпинефрин менән артабанғы эштә был ҡыҙыҡһыныу тағы ла көсәйә төшә. 

1923[12] һәм 1924[13]  йылдарҙа Герти  рентген нурҙарының тән тиреһенә һәм ағзаларҙың  метаболизмына йоғонтоһона арналған мәҡәләләр яҙа[14].  

1931 йылда Герти менән Карл  Сент-Луисҡа күсә. Улар  адреналиндың мускулдарҙа  гликогенолиз  барлыҡҡа килтереүсе тәьҫирен тикшерә.   

1938 һәм 1939 йылдар емешле була, глюкозо-1-фосфатты бүлеп алғандан һуң, Кориҙар  энзимология яғына иғтибарҙарын арттыра.  

Эрл Сазерленд, Сидни Коловик һәм ире Карл менән бергә, Герти, фосфоризаларҙы мутазаларҙан һәм изомеразаларҙан айырып,  глюкозо-6-фосфаттан гликоген алыу реакцияларының эҙмә-эҙлелелеген хасил итә. Тикшеренеүселәр быға тиклем иғтибарға эләкмәгән  мутазалар тиңлеген шәйләй һәм уны һан яғынан тасуирлай.  

Артабан Герти  Арда Грин һәм Карл менән  мускул фосфорилазаһының кристаллашыуын һүрәтләгән хеҙмәттәрен яҙа.  

Һуңғы йылдарында педиатрияла тикшеренеүҙәр  менән шөғөлләнә, гликоген тупланыу ауырыуын өйрәнә. 

Маҡтаулы бүләктәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • 1946 − Америка Химия йәмғиәтенән Midwest Award 
  • 1947 − Эске секрецияны өйрәнеү ассоциацияһынан Squibb Award  
  • 1947 − Карл Кори менән бергә Нобель преияһы лауреаттары  
  • 1948 − Америка Химия йәмғиәтенән  Frances P. Garven Medal 
  • 1948 − St. Louis Award
  • 1950 − АҠШ Милли фәндәр академияһынан Sugar Prize 
  • 1951 − Америка Медицина колледждары ассоциацияһынан Borden Award. 

Хәтер[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

1979  йылда Халыҡ-ара астрономия союзы  Айҙың артҡы яғындағы кратерға Герти Тереза Кори исемен бирә.

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 Ogilvie M. B. The Biographical Dictionary of Women in Science: Pioneering Lives From Ancient Times to the Mid-20th CenturyRoutledge, 2003. — Vol. 1. — P. 292. — 798 p. — ISBN 978-1-135-96342-2
  2. 2,0 2,1 SNAC — 2010.
  3. 3,0 3,1 Find a Grave — 1995.
  4. 4,0 4,1 Who Named It?
  5. http://www.nasonline.org/member-directory/deceased-members/20000986.html
  6. http://www.nsf.gov/about/history/overview-50.jsp
  7. https://www.nsf.gov/nsb/members/former.jsp
  8. Notable Names Database — 2002.
  9. Holocaust Journey: Traveling in Search of the Past
  10. Larner J. Gerty Theresa Cori. 1896—1957 // Biographical memoirs. National Academy of Science. Washington, 1992, p. 111—135
  11. The influence of thyroid extracts and thyroxin on the rate of multiplication of paramecia. Am. J. Physiol. 65:295-99.
  12. The effect of x-ray on the skin of vitally stained white mice. Proc. Soc. Exp. Biol. Med. 21:123.
  13. Comparison of the sensitiveness of different organs of the mouse toward x-ray. /. Cancer Res. 8:522.
  14. The effect of x-ray on the skin of vitally stained white mice. / Exp. Med. 39:639-43.

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]