Ерҙе өйрәнеүсе фәндәр

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Унда күсергә: төп йүнәлештәр, эҙләү
Вулкан атылыу — ер аҫтындағы энергиянан азат ителеү юлы. Ерҙең ядроһында һәм мантияһында барған радиоактив тарҡалыу һәм конвекция нәтижәһендә йылылыҡ бүленеп сыға.[1]

Ерҙе өйрәнеүсе фәндәр — Ер планетаһын өйрәнеүсе фәндәрҙең дөйөмләштерелгән исеме.[2]

Был геологияға ҡарағанда киңерәк термин, сөнки астрономия фәне кеүек Ерҙе планета булараҡ өйрәнеүҙе үҙ эсенә ала. Ерҙе өйрәнеүсе фәндәр атмосфера, океандар, биосфераны, һәм шулай уҡ ҡоро ерҙе лә өйрәнә. Ерҙе өйренеүсе ғалимдар Ерҙең беҙҙең көндәргә тиклем үҫешен өйрәнеү өсөн физика, химия, биология, хронология һәм математика кеүек фәндәр менән эш итә.

Ерҙе өйрәнеүсе фәндәрҙең нигеҙе булған бәхәсһеҙ бер факт бар: Ер һәр ваҡыт үҙгәреп тороусы боронғо планета. Ерҙең үҙгәреү мөмкинлектәре кешеләр күҙ алдына килтерә алғандан да киңерәк.

Тикшереү өлкәһә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ер ҡатламы күтәрелеү сәбәпле тау ҡатламдары күскән. Hovedøya утрауы, Норвегия.

Ҡағиҙә булараҡ, түбәндәге фәндәр ерҙе өйрәнеүсе фәндәргә керә:

  • Геология ер ҡабығының ташлы урындарын (йәғни литосфераны) һәм уның тарихын өйрәнә. Минералогия һәм петрология, геохимия, геоморфология, палеонтология, стратиграфия, инженер геологияһы һәм седиментология — геологиянан барлыҡҡа килгән фәндәр.[3][4]
  • Геофизика һәм геодезия Ерҙең формаһын һәм уға магнит һәм гравитация көстәре тәьҫир итеүен өйрәнә. Геофизика Ерҙең ядроһын һәм мантияһын, шулай уҡ литосфералағы тектоник һәм сейсмик әүҙемлекте өйрәнә.[4][5][6]
  • Тупраҡты өрәнеү фәне Ерҙең тышсаһын һәм тупраҡ барлыҡҡа килеү процессын өйрәнә.[7][8]
  • Океанология һәм гидрология океан һыуҙарын һәм Ерҙең сөсө һыу өлөшөн (йәғни гидросфераны) өйрәнә. Диңгеҙ биологияһын үҙ эсенә ала.
  • Гляциология Ерҙең боҙ менән ҡапланған өлөшөн (криосфераны) өйрәнә.
  • Атмосфераны өйрәнеүсе фәндәр Ерҙең һауа ҡатламын (атмосфераны) экзосфераға (1000 км-ға) тиклем өйрәнә. Бүлендек фәндәре: метеорология, климатология, атмосфера химияһы һәм физикаһы.
  • Ерҙе өйренеүсе фәндәр физик география һәм биология менән тығыҙ бәйләнгән.

Ерҙе өйрәнеүсе фәндәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Атмосфера[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Атмосфера химияһы
  • Климатология
  • Метеорология
  • Палеонтология

Биосфера[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Биогеография
  • Палеонтология
    • Миктопалеонтология

Гидросфера[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Гидрология
    • Лимпология
  • Гидрогеология
  • Океанология
    • Диңгеҙ биологияһы
    • Paleoceanography
    • Физик океанография

Литосфера һәм геосфера[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Педосфера[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Тупраҡты өйрәнеү

Башҡалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]