Заянчковский Иван Филиппович

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Унда күсергә: төп йүнәлештәр, эҙләү
Заянчковский Иван Филиппович
Тыуған көнө:

8 февраль 1917({{padleft:1917|4|0}}-{{padleft:2|2|0}}-{{padleft:8|2|0}})

Тыуған урыны:

Руда ауылы, Киев өлкәһе

Вафат булыу көнө:

24 май 2010({{padleft:2010|4|0}}-{{padleft:5|2|0}}-{{padleft:24|2|0}}) (93 йәш)

Вафат булған урыны:

Өфө, Рәсәй

Гражданлығы:

СССР, Рәсәй

Ғилми өлкәһе:

ветеринария

Эшләгән урыны:

Башҡортостан ауыл хужалығы институты

Ғилми дәрәжәһе:

ветеринария фәндәре докторы (1962)

Ғилми исеме:

профессор

Уҡыу йорто:

Сәмәрҡәнд ауыл хужалығы институты

Билдәләлек алған:

БР Фәндәр академияһы академигы

Заянчковский Иван Филиппович (8 февраль, 1917 — 24 май, 2010) — биолог-зоолог, ветеринар, яҙыусы-натуралист, Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының почетлы академигы (1995), ветеринария фәндәре докторы (1962), профессор (1963), РСФСР-ҙың (1977) һәм БАССР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре (1970).

Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

1917 йылдың 8 февралендә Украинаның Киев өлкәһендә, Руда ауылында тыуа[1].

1943 йылда Сәмәрҡәнд ауыл хужалығы институтының ветеринария факультетын тамамлай.

Институттан һуң Уралда һәм Украинала (19431948) ветврач, Силәбе өлкәһенең Троицк ветеринария институтына (19501959), Рязань ауыл хужалығы институтында (19591964) кафедра мөдире, Башҡортостан ауыл хужалығы институтында (хәҙер — Аграр университет) (19641997) профессор була.

Заянчковскийҙың фәнни эштәре йүнәлештәре: ауыл хужалығы малдарының үрсеү физиологияһын һәм патологияһы.

Ул ауыл хужалығы малдарының үрсеү биологияһы проблемаларын әҙерләүгә ҙур өлөш индерә. Беренсе тапҡыр һыйырҙарҙы маститтан дауалағанда елендәрен эстән йыуҙырыуҙың, ҡоштар йомортҡа һалғанда ауырлыҡ тыуғанда гормональ терапия ысулдарын эшләй.

Уның инициативаһы буйынса Башҡорт дәүләт аграр университетының акушерлыҡ кафедраһында уҡыу-ғилми музейы ойошторола.

Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының почетлы академигы (1995), ул БР Фәндәр академияһының биология, медицина һәм ауыл хужалығы бүлексәләрендә тора.

Хеҙмәттәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

И. Ф. Заянчковский — 42 китап һәм ветеринария, зоология, хирургия, экология, тәбиғәтте һаҡлау мәсьәләләре буйынса 400 самаһы фәнни һәм фәнни-популяр мәҡәләләр авторы. Уның эштәре СССР халыҡтарының һәм сит илдәрҙең 22 телендә баҫыла. "Башҡорт АССР-ының Ҡыҙыл китабы"н әҙерләүҙә һәм сығарыуҙа ҡатнаша (1984, 1987).

Фәнни һәм фәнни-популяр баҫмалары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Заянчковский И. Ф. Занимательная зоология / Художник С. Я. Савочкин — Челябинск: Челябинское книжное издательство, 1955. — 248 б. — 15000 экз.
  • Заянчковский И. Ф. Задержание последа и послеродовые заболевания у коров — М.: Колос, 1964. — 382 б.
  • Заянчковский И. Ф. Враги наших врагов — М.: Молодая гвардия, 1966. — 272 б. — (Эврика). — 65000 экз.
  • Заянчковский И. Ф. Ветеринарное акушерство, гинекология и искусственное осеменение сельскохозяйственных животных — М.: Колос, 1967.
  • Заянчковский И. Ф. Наследство и наследники: Об инстинктах, условных рефлексах и других сторонах поведения животных — Свердловск: Средне-Уральское книжное издательство, 1971. — 312 б.
  • Заянчковский И. Ф. Звери начеку: Органы чувств и поведение животных — М.: Лесная промышленность, 1974. — 240 б. — 50000 экз. (в пер.)
  • Заянчковский И. Ф. Пастухи и артисты: Рассказы о прирученных и обученных животных — Уфа: Башкирское книжное издательство, 1974. — 368 б. — 100000 экз.
  • Заянчковский И. Ф., Смирнов И. В. Практикум по искусственному осеменению сельскохозяйственных животных — М.: Колос, 1975. — 272 б.
  • Заянчковский И. Ф. Деонтология в ветеринарном акушерстве и гинекологии / Министерство сельского хозяйства CССР. Ульяновский сельскохозяйственный институт. Башкирский сельскохозяйственный институт — Уфа; Ульяновск: Б.и., 1977. — 100 б.
  • Заянчковский И. Ф. Живые барометры — М.: Лесная промышленность, 1977. — 136 б. — 50000 экз.
  • Заянчковский И. Ф. На службе у человека — Уфа: Башкирское книжное издательство, 1977. — 184 б. — 20000 экз.
  • Заянчковский И. Ф. Говорящие птицы / Оформление М. Гайсина — Уфа: Башкирское книжное издательство, 1981. — 152 б.
  • Заянчковский И. Ф. Памятники животным — Киев: Радянська школа, 1983. — 160 б. — (Библиотечная серия). — 190000 экз. (обл.)
  • Заянчковский И. Ф. Твоя родословная, Акбузат — Уфа: Башкирское книжное издательство, 1983. — 264 б. — 50000 экз.
  • Заянчковский И. Ф. Животные — помощники ученых: Научно-популярные очерки / Худ. И. Файрушин — Уфа: Башкирское книжное издательство, 1985. — 256 б. — 5000 экз.
  • Заянчковский И. Ф. Пернатые друзья и помощники — Челябинск: Южно-Уральское кн. изд-во, 1986. — 128 б.
  • Заянчковский И. Ф. Верные помощники, настоящие друзья: (О развитии коневодства) / Пер. с рус. С. Л. Архангельской — Киев: Урожай, 1988. — 216 б.
  • Туников Г. М., Заянчковский И. Ф. Рядом с человеком — Челябинск: Южно-Уральское кн. изд-во, 1990. — 242, [16] б. — (Природа и мы).
  • Заянчковский И. Ф. Животные, приметы и предрассудки — М.: Знание, 1991. — 256 б. — (Народный университет. Естественнонаучный факультет). — 100000 экз. — ISBN 5-07-001303-3. (обл.)

Наградалары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Бөтә союз (1967, 1972) һәм Бөтә Рәсәй (1969) иң яҡшы фәнни-популяр китап конкурстары лауреаты.

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Башкирская энциклопедия. Уфа, 2007.
  • Башкирская энциклопедия: В 7 т. Т. 2: В-Ж. Уфа: Башкирская энциклопедия, 2006.

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

http://sivatherium.narod.ru/library/Zayanchk/book.htm