Йәләлетдин Руми

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Йәләлетдин Руми
фарс. جلال‌الدین محمد بلخی
Рәсем
Заты ир-ат[1][2]
Гражданлығы Хорезмшаһтар дәүләте[d]
Рум солтанлығы
Тыуған көнө 30 сентябрь 1207({{padleft:1207|4|0}}-{{padleft:9|2|0}}-{{padleft:30|2|0}})[3]
Тыуған урыны Афғанстан, Афғанстан[4][5]
Вафат булыу көнө 17 декабрь 1273({{padleft:1273|4|0}}-{{padleft:12|2|0}}-{{padleft:17|2|0}})[6][3] (66 йәш)
Вафат булған урыны Төркиә[7]
Ерләнгән урыны Музей Мевляны[d]
Атаһы Баха ад-Дин Валад[d]
Хәләл ефете Gawhar Khatun[d]
Балалары Султан Валад[d]
Значимый человек Аттар[d], Санаи[d], Тебризи, Шамс ад-Дин[d], Гюрджи-хатун[d] һәм Pervâne[d]
Һөнәр төрө шағир, юрисконсульт, дин белгесе, яҙыусы, литератор, фәлсәфәсе, мистик
Эшмәкәрлек төрө Фәлсәфә
Культура Большой Иран[d] һәм Persianate society[d]
Уҡыусылар Pervâne[d]
Кемдә уҡыған Баха ад-Дин Валад[d]
Йәшәү рәүеше мистицизм[d]
Авторҙың Викимилектәге ҡалыбы Rumi
Commons-logo.svg Йәләлетдин Руми Викимилектә

Мәүләнә Йәләл әд-Ди́н Мөхәммәт Руми́ (фарс. محمد ابن محمد ابن حسین حسینی خطیبی بکری بلخیمحمد ابن محمد ابن حسین حسینی خطیبی بکری بلخیфарс. محمد ابن محمد ابن حسین حسینی خطیبی بکری بلخی; Страница Ҡалып:Шаблон:Comment/styles.css не имеет содержания.30 сентябрь 1207, Балх, Гуридтар Дәүләте — 17 декабрь 1273, Конья, Конья султанаты), Руми йәки Мәүләнә булараҡ билдәле— күренекле суфый шағиры[8]. Уның тыуған яғы Бәлхә төбәге (Афганистан һәм Тажикистандың хәҙерге өлөшө) атамаһы буйынса уны Мәүләнә Йәләл әд-Ди́н Мөхәммәт Бәлхә лә (фарс. محمد بلخىمحمد بلخىфарс. محمد بلخى), тип йөрөтәләр.[9]

XIII быуатта Конья ҡалаһында уның улы Солтан Үәләд Мәүләүи суфый орденына нигеҙ һала, йолаларҙы үтәгәндә улар Руми әҫәрҙәрен файҙалана. Руми — Ғосманлы Төркиәлә хәҙерге заманда ла йәшәп килгән тәриҡәт дәрүиштәренең рухи атаһы.

Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Румиҙың кәшәнәһе (Музей Мәүләнә музейы). Конья, Төркиә

Йәләлетдин Руми Вахш ҡаласығында (хәҙерге Тажикстан), Хорасан провинцияһында ул ваҡытта эре төбәк булып иҫәпләнгән Бәлхәнең төньяҡ өлөшөндә,[9] халыҡ араһында популяр ғалим-дин белгесе- юрист һәм дин таратыусы суфый — Бәһә әд-Дин Үәләд (1148—1231) булараҡ билдәле Мөхәммәт бән Хөсәйен әл-Хатиби аль-Бәлхи ғаиләһендә тыуа. Уның атаһы, монголдар һөжүменән ҡурҡып, тыуған ҡалаһынан ҡасып китергә мәжбүр була һәм, бик күп ерҙәр аша үтеп, Кесе Азияла (Рум) төрөк-һалйыуыттар ҡалаһы Коньяла төпләнә. Йәләл әд-Дин дин белгесе-юридик белемен алып ҡына ҡалмай, ә теүәл фәндәрҙе лә ихлас өйрәнә, ғәрәп һәм грек телдәрен, Ҡөрьән һәм уның тәфсирҙәрен яҡшы белә.

Измирҙа Йәләләетдин Румиға ҡуйылған һәйкәл

1231 йылда Йәләл әд-Диндең атаһы вафат була, һәм Йәләл әд-Дин һарайҙа уның урынын ала. Бала сағында төрлө ерҙәрҙә йәшәгәндә алған тәьҫораттары, Ирандағы социаль тынысһыҙлыҡ, монгол баҫҡынсылығының яҡынлашыуы Йәләл әд-Диндә суфый кәйефтәрен көсәйтә һәм 1244 йылдың ноябрендә, Шәмсетдин Тәбризи менән танышҡандан һуң, пантеизмда ғәйепләнелгән үтә ҡаты суфыйҙар араһына барып эләгә. Руми (Мәүләнә) «мәүләүи» дәрүиш орденының рухландырыусыһы була, атаһы вафатынан һуң Румиҙың улы шул исемдәге орденға нигеҙ һала. Йәләл әд-Диндең һуңғы йылдары әҙәби ижадҡа һәм дин таратыу эшмәкәрлегенә арнала.

Румиҙың әҙәби эшмәкәрлеге күп төрлө булмаһа ла бик әһәмиәтле. Йәләл әд-Дин иң тәүге сиратта шағир була. Уның әллә ни ентекләп тикшерелмәгән лирик «Диваны» кәсидә, гәзәл һәм дүрт юллыҡ робағиҙарр менән тулы. Шағир үҙ ижадында кеше ҡиммәттәренә туҡтала; ул йолаларҙы үтәгәндә күҙәтелгән формализмға һәм схоластикаға ҡаршы сығыш яһай.


Руми поэмаһынан бер бит

Йәләл әд-Диндең эпик- дидактик «Мәснәүи» (Ике юллыҡтар) поэмаһы (50000-гә яҡын шиғыр) идеаллаштырыуҙы һәм тормоштағы күренештәрҙе берлектә күрһәтә. Шағир эпик формала суфыйсылыҡ энцеклопедияһын төҙөп ҡалдыра.

«Мәснәүигә» бер сюжет линияһы һалынмаған; әммә әҫәр тулыһынса рухи күтәренкелек менән һуғарыла; ике юллыҡтар бер үк ритмда яңғырай. Эпик өлөштәрендә Йәләл әд-Дин рәссам-реалист, ваҡыты менән натуралист булараҡ сығыш яһай.

«Мәснәүи»

«Мәснәүи» — мосолман донъяһында хөрмәт ителгән һәм ентекле уҡылған китаптарҙың береһе. Донъя әҙәбиәтендә Йәләл әд-Дин бөйөк шағир-пантеист тип аталырға хаҡлы.

Ғосманлы Төркиә аристократтары араһында Мәүләүи орденының йоғонтоһо көслө була.

Румиҙың тормошо Орхан Памуктың «Ҡара китап» (1990) һәм Элиф Шафаҡтың «Мөхәббәттең 40 ҡағиҙәһе» тигән романдары сюжетына нигеҙ итеп алынған.

Рус теленән тәржемә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Всему, что зрим, прообраз есть, основа есть вне нас,
Она бессмертна - а умрет лишь то, что видит глаз.

Не жалуйся, что свет погас, не плачь, что звук затих:
Исчезли вовсе не они, а отраженье их.

А как же мы и наша суть? Едва лишь в мир придем,
По лестнице метаморфоз свершаем наш подъём.

Ты из эфира камнем стал, ты стал травой потом,
Потом животным - тайна тайн в чередованье том!

И вот теперь ты человек, ты знаньем наделен,
Твой облик глина приняла, - о, как непрочен он!

Ты станешь ангелом, пройдя недолгий путь земной,
И ты сроднишься не с землей, а с горней вышиной.

О Шамс, в пучину погрузись, от высей откажись -
И в малой капле повтори морей бескрайних жизнь.[10]

Джалал ад-Дин Руми

Сборники:

Йыйынтыҡтар:

  • Руми // Ирано-таджикская поэзия. Библиотека всемирной литературы. Серия первая, том 21. — М.: Издательство «Художественная литература», 1974. — С.127-186
  • Руми // Классическая восточная поэзия: Антология / Сост., предисл., введение, глоссарий, коммент. Х. Г. Короглы. — М.:Высш. шк., 1991. — С. 293—319
  • Руми в русских переводах. — В кн.: Читтик У. В поисках скрытого смысла. Духовное учение Руми. М., 1995
  • Персидская классика поры расцвета. НФ Пушкинская библиотека: АСТ, Москва, 2005. 843 с. В составе сборника — Руми. Поэма о скрытом смысле. Перевод Наума Гребнева. Неполный текст. ISBN 5-17-024114-3
  • Истины: изречения персидских и таджикских народов, их поэтов и мудрецов. Перевод с фарси Наума Гребнева. Спб.: Азбука-классика, 2005. 256 с. ISBN 5-352-01412-6
  • Руми, Джалаладдин. Поэма о скрытом смысле: Избранные притчи. Перевод Наума Гребнева. М.: Главная редакция восточной литературы издательства «Наука» 1986. 272 с.
  • Руми. Газели. Притчи. Душанбе, 1988
  • Руми Джалаладдин. Дорога превращений: суфийские притчи. пер. Д. В. Щедровицкого. М.: Оклик, 2009. ISBN 978-5-91349-002-5
  • Руми, Джалал ад-дин Мухаммад. Маснави-йи Ма’нави («Поэма о скрытом смысле». В шести дафтарах. СПб: Петербургское Востоковедение. (прозаический перевод)
    • Первый дафтар (байты 1-4003). / Пер. с перс. О. Ф. Акимушкина, Ю. А. Иоаннесяна, Б. В. Норика, А. А. Хисматулина, О. М. Ястребовой. Общ. ред. А. А. Хисматулина. СПб, 2007. 448 с. ISBN 978-5-85803-345-5
    • Второй дафтар (байты 1-3810). / Пер. с перс. М.-Н. О. Османова. СПб, 2009.
    • Третий дафтар (байты 1-4810). / Пер. перс. Л. Г. Лахути, Н. И. Пригариной, М. А. Русанова, Н. Ю. Чалисовой. СПб, 2010.
    • Четвёртый дафтар (байты 1-3855). / Пер. с перс., примеч. и указ. О. М. Ястребовой. СПб, 2010.
    • Пятый дафтар (бейты 1-4238) / Пер. с перс. О. М. Ястребовой, 2011. ISBN 978-5-85803-437-7
    • Шестой дафтар (бейты 1—4916) / Пер. с перс. А. А. Хисматулина, О. М. Ястребовой. Под ред. А. А. Хисматулина. СПб, 2012.


Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Акимушкин Ф. О. Вдохновенный из Рума. Поэма о скрытом смысле. М., 1986
  • Зиёев Х. М. Суфийский орден мавлавия. Душанбе, 2007.
  • Крымский А. Джеляледдин Руми. Монография. «История Персии и её литературы», т. III, М., 19141917, с библиографией и извлечениями из произведений Джеляледдин.
  • Степанянц М. Т. Поиски скрытого смысла. — В кн.: Читтик У. К. Поиск скрытого смысла. М., 1995
  • Читтик У. К. В поисках скрытого смысла. Духовное учение Руми. М., 1995
  • Ислам. Энциклопедический словарь. М., 1991
  • Радий Фиш. Джалаледдин Руми. М., 1987

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • VIAF — 2012.
  • идентификатор BNF: اوپن ڈیٹا پلیٹ فارم, платформа відкритих даних, платформа открытых данных, plateforme de données ouvertes, piattaforma di dati aperti, Opendata-Plattform, otevřená data platforma, åben-data-platform, տվյալների բաց շտեմարան, platforma za odprte podatke, plataforma de datos abierta, plataforma de dados aberta, платформа адкрытых дадзеных, платформа на отворените данни, platforma otwartych danych, ашық деректер платформасы, ачык маалыматтарды платформа, açıq data platforma, ochiq ma'lumotlar platforma, açık verilerin platformu, платформа отвореног података, platforma otvorenih podataka, platforma otvorenog podataka, platforma otvorených údajov, πλατφόρμα ανοικτών δεδομένων, platformu atklātā datu, platforma atvira duomenų, platvormi avatud andmete, avoimen datan foorumi, nyílt adatok platformja, პლატფორმა ღია მონაცემები, платформа за отворени податоци, нээлттэй мэдээллийн тавцан, platformă de date deschise, platformo de malferma datumoj, open data platform, плятформа адкрытых зьвестак, Усьтэм даннойёслэн платформазы — 2011.
  • 3,0 3,1 SNAC — 2010.
  • М. Джеллаль-эддин-Руми // Энциклопедический лексиконСПб.: 1839. — Т. 16. — С. 247.
  • А. Крымский Джелаледдин Руми // Энциклопедический словарьСПб.: Брокгауз — Ефрон, 1893. — Т. Xа. — С. 531–532.
  • Encyclopædia Britannica
  • Немецкая национальная библиотека, Берлинская государственная библиотека, Баварская государственная библиотека и др. Record #118716158 // Общий нормативный контроль (GND) — 2012—2016.
  • Руми, Джалал ад-Дин. Сокровища вспоминания / Пер. Л. Тираспольского. — 3-е изд., доп. — М.: Риэлетивеб, 2010. — 208 с. ISBN 978-5-91049-003-5
  • 9,0 9,1 Annemarie Schimmel, "I Am Wind, You Are Fire, " p. 11. She refers to a 1989 article by Fritz Meier:
    « Tajiks and Persian admirers still prefer to call Jalaluddin 'Balkhi' because his family lived in Balkh, current day in Afghanistan before migrating westward. However, their home was not in the actual city of Balkh, since the mid-eighth century a center of Muslim culture in (Greater) Khorasan (Iran and Central Asia). Rather, as Meier has shown, it was in the small town of Wakhsh north of the Oxus that Baha'uddin Walad, Jalaluddin's father, lived and worked as a jurist and preacher with mystical inclinations. Franklin Lewis, Rumi : Past and Present, East and West: The Life, Teachings, and Poetry of Jalâl al-Din Rumi, 2000, pp. 47–49. »
    Lewis has devoted two pages of his book to the topic of Wakhsh, which he states has been identified with the medieval town of Lêwkand (or Lâvakand) or Sangtude, which is about 65 kilometers southeast of Dushanbe, the capital of present-day Tajikistan. He says it is on the east bank of the Vakhshâb river, a major tributary that joins the Amu Daryâ river (also called Jayhun, and named the Oxus by the Greeks). He further states: "Bahâ al-Din may have been born in Balkh, but at least between June 1204 and 1210 (Shavvâl 600 and 607), during which time Rumi was born, Bahâ al-Din resided in a house in Vakhsh (Bah 2:143 [= Bahâ' uddîn Walad's] book, "Ma`ârif."). Vakhsh, rather than Balkh was the permanent base of Bahâ al-Din and his family until Rumi was around five years old (mei 16–35) [= from a book in German by the scholar Fritz Meier—note inserted here]. At that time, in about the year 1212 (A.H. 608–609), the Valads moved to Samarqand (Fih 333; Mei 29–30, 36) [= reference to Rumi's "Discourses" and to Fritz Meier's book—note inserted here], leaving behind Baâ al-Din's mother, who must have been at least seventy-five years old."
    
  • Руми. Всему, что зрим, прообраз есть, основа есть вне нас… (перевод Д. Самойлова) / Ирано-Таджикская поэзия. — М.: Изд-во «Художественная литература», 1974. — С. 182—183